Ospitalarioak Fundazioa Euskadik osasun mentaleko erizaintza hurbiltzen du EHUko Gipuzkoako Erizaintza Fakultatera

Joan den ostiralean, Ospitalarioak Fundazioa Euskadik saio bat eskaini zuen EHUko Gipuzkoako Erizaintza Fakultatean, helburu argi batekin: Gipuzkoako osasun mentaleko erizaintzaren errealitatea hurbiltzea eta erakundeak eskaintzen dituen aukera profesionalak ezagutaraztea.

Topaketak ideia nagusi bat helarazteko balio izan zuen:

👉 ez da berdina non hasten zaren.

Non hasten zaren, nor bihurtzen zaren ere bada

Hasierako lan-inguruneak eragin zuzena du erizaintzako prestakuntzan. Ospitalarioak Fundazioa Euskadin, jarduera asistentziala konplexutasun handiko eremuetan garatzen da:

osasun mentala eta psikiatria, garuneko kaltea, desgaitasun intelektuala eta psikogeriatria.

Testuinguru hauetan lan egiteak aukera ematen du:

• osasun mentaleko eta psikiatriako esperientzia espezializatua eskuratzeko
• irizpide kliniko propioa garatzeko
• diziplina anitzeko taldeetan lan egiteko
• eta susperraldi-prozesuak jarraitzeko

Osasun mentaleko erizaintza: lidergoa eta espezializazioa

Osasun mentaleko erizaintzan, profesionalaren rola funtsezkoa da. Erizaintzak:

• zaintza lideratzen du
• talde asistentziala koordinatzen du
• eta erabaki klinikoetan parte hartzen du

Hori bereziki garrantzitsua da osasun mental konplexuan eta psikiatrian, non jarraipena eta espezializazioa ezinbestekoak diren.

Erizaintzako praktikak EHU Gipuzkoan: errealitate klinikoa ezagutzea

EHU Gipuzkoako Erizaintza Fakultatean egotea estrategia baten parte da: ikasleak benetako praktika klinikora hurbiltzea.

Osasun mentaleko erizaintzako praktikek aukera ematen dute:

• testuinguru errealetan lan egiteko
• ibilbide profesionalak ezagutzeko
• eta EIR espezialitatea bezalako aukerak baloratzeko

Etorkizun profesionala konplexutasunetik eraikitzea

Osasun mentalean eta beste eremu konplexuetan, erronka nagusia ez da bakarrik esku hartzea.

👉 Prozesuak denboran zehar laguntzea da.

Horretarako, beharrezkoa da:

• gaitasun kliniko sendoa
• erabakiak hartzeko gaitasuna
• talde-lana
• eta jarraipen asistenziala

Aukera profesionalak osasun mentaleko erizaintzan

Ospitalarioak Fundazioa Euskadik aukera profesionalak eskaintzen ditu osasun mentaleko erizaintzan, konplexutasuna eta jarraipena eguneroko lanaren parte diren inguruneetan.

Unibertsitatearekiko lankidetzak talentua garatzeko konpromisoa indartzen du.

👉 Talentuak ez dira sortzen berez. Hasieratik lantzen dira.

Martxoaren 8a, Emakumeen Nazioarteko Eguna, aurrerapenak ospatzeko eguna da, baina baita beste errealitate bat gogorarazteko aukera ere: desgaitasuna edo osasun mentaleko arazoak dituzten emakumeen errealitatea. Askotan, emakume izateaz gain, egoera horiek oztopo gehiago, estigma handiagoa eta gizartean parte hartzeko aukera gutxiago ekar ditzakete.

Emakumeei ahotsa ematea: desgaitasuna eta osasun mentala

Ospitalarioak Fundazioan egunero lan egiten dugu egoera konplexuak artatzen, besteak beste desgaitasuna, osasun mentala, autismoa edo psikogeriatria bezalako eremuetan.

Horregatik, martxoaren 8aren harira, gure zentroetan hainbat ekintza egin ditugu emakumeen ahotsa eta esperientziak erdigunean jartzeko.

Gesalibarren, adibidez, emakume batzuek parte hartu dute zeinu-hizkuntzan grabatutako bideo batean, non berdintasuna, errespetua, eskubideak, indarra edo askatasuna bezalako hitzak partekatu dituzten.

Halaber, emakumeen bizipenak partekatzeko espazioak sortu dira, non emakumeek beren esperientziak gogoratu eta etorkizunerako nahiak adierazi dituzten.

Ekintza hauek parte hartzeko, adierazteko eta gizartean lekua izaten jarraitzeko aukera ematen dute.

Ospitalario Ahizpen legatua

Egindako jardueren artean, Ospitalario Ahizpen legatua gogorarazten duen mural bat ere sortu da.

Duela mende bat baino gehiago, emakume haiek erabaki ausarta hartu zuten: garai hartan baztertuak edo baliabiderik gabe zeuden pertsonak zaintzea eta laguntzea.

Haien konpromisoak zaintzaren bidez gizartea eraldatzeko bidea ireki zuen.

Gaur egun, legatu hori bizirik dago Ospitalarioak Fundazioan lanean ari diren profesionalen eguneroko jardunean, egoera konplexuak artatuz eta pertsona bakoitzaren bizi-ibilbidea errespetatuz.

Egoera konplexuak artatzen dituen arreta espezializatua

Ospitalarioak Fundazioan zaintza ez da soilik arreta ematea.

Zaintzea ere bada pertsonen historia entzutea, haien bizipenak ulertzea eta egoera konplexuei erantzuteko arreta espezializatua eskaintzea.

Horrek bereziki balio handia du desgaitasuna, osasun mentala edo psikogeriatria bezalako eremuetan lan egiten dugunean.

Helburua argia da: jarraitutasuna, laguntza eta parte-hartzeko aukerak eskaintzea, pertsona bakoitzaren duintasuna eta ahotsa errespetatuz.

Etorkizun bidezkoago baterako entzutea

Martxoaren 8a ospatzeko eguna da.

Baina baita gogoratzeko ere oraindik badirela bidea zailagoa duten emakumeak.

Horregatik, emakume horien ahotsa entzutea eta haien esperientziak gizartearen erdigunean jartzea funtsezkoa da etorkizun bidezkoagoa eraikitzeko.

Zer gertatzen da gaixotasun mental larria duen pertsona batek, bere patologiaren ondorio zuzenez, delitu bat egiten duenean?

Urte luzez, Espainiako sistemak bi erantzunen artean ibili da: kartzela-ingurunea edo ospitale psikiatriko tradizionala. Hala ere, bi gailu horiek, banaka hartuta, ez zuten lortzen kasu hauen konplexutasun kliniko, juridiko eta sozialari erantzun egoki eta osoa ematea.

Testuinguru horretan sortu zen 2013an Ospitalarioak Fundazioa Euskadiko Psikiatria Legaleko Unitatea, esparru penalean osasun mentalaren arretan paradigma berria ordezkatzen duen baliabide aitzindaria.

Espezializatutako irtenbidea eskatzen zuen hutsunea

Iñaki Madariaga Osasun Mentaleko arduradunak azaldu bezala, erantzun argirik gabeko eremu bat zegoen: konplexutasun psikiatriko handiko pertsonak, tratamendu intentsiboa behar zutenak, baina aldi berean segurtasun-esparru egonkor eta justizia-agintariekin koordinatua eskatzen zutenak.

Unitatea kartzela-zirkuitu hutsetik harago doan alternatiba sanitario gisa sortu zen, arreta kliniko espezializatua eta koordinazio juridikoa uztartuz, lidergo sanitario baten pean.

Susperraldian oinarritutako eredua

Aldea ez da soilik espazio fisikoa, baizik eta ikuspegia. Psikiatria Legaleko Unitatearen oinarriak hauek dira:

• Arreta psikiatriko espezializatua

• Esku-hartze psikologiko egituratua

• Errehabilitazio psikosozialeko programak

• Eguneroko bizitzarako gaitasunen lanketa

• Justizia-esparruarekiko etengabeko koordinazioa

Helburua ez da sintomak egonkortzea bakarrik. Funtzionaltasuna berreskuratzea, tratamenduarekiko atxikimendua indartzea eta berrerortzeko edo berriz delitua egiteko arriskua murrizten duten babes-faktoreak lantzea da.

Artatutako pertsonen profila

Unitatea bere patologiari zuzenean lotutako delitua egin duten gaixotasun mental larria duten pertsonentzat da. Diagnostiko ohikoen artean nahasmendu mental larri eta iraunkorrak daude; hala ere, erabakigarria ez da soilik diagnostikoa, baizik eta kasuaren konplexutasun kliniko eta psikosoziala, eta esku-hartze diziplina anitzeko intentsibo baten beharra.

Eragin sanitario eta soziala

Martxan jarri zenetik, eredu honek sistema sanitarioaren eta justiziaren arteko zatiketa murriztea, arreta-jarraipena hobetzea eta konplexutasun handiko testuinguruetan tratamendu espezializatua eskaintzea ahalbidetu du.

Gaixotasun mentala kausa denean, erantzuna ezin da zigorrera mugatu. Tratamendua, errehabilitazioa eta susperraldiaren ikuspegia barneratu behar ditu.

Euskadiko Psikiatria Legaleko Unitatea gaur egun erreferentea da osasun mentala eta justizia integratzeko ereduan, arreta zorrotz eta gizatiar batekin konprometitutako lidergo sanitario baten eskutik.

ENTZUN ELKARRIZKETA 

Teknika psikoterapeutiko gisa, iragana eta oraina lotzeko tresna indartsua da. Horri esker, narriadura kognitiboa, dementzia edo oroimen galera duten pertsonek bizipen esanguratsuak gogora ditzakete eta haien ongizate emozionala hobetu dezakete.

Pertso-na horietan, oroitzapen zaharrenak berrienak baino hobeto gorde ohi dira, batez ere karga emozional handiagoa dutenak. Horregatik, gogorapena nortasuna berreskuratzeko, loturak sortzeko eta komunikazioa estimulatzeko bide egokia bihurtzen da, ahaztuta ziruditen bizipenetarako sarbidea errazten baitu.
Gainera, orainarekiko lotura indartzen du, iraganeko historiaren eta egungo errealitatearen arteko zubia eskainiz.

Bere abantailen artean, erreminiszentzia terapia:
-Dementzia edo Alzheimerra duten pertsonen funtzio kognitiboak eta gogo aldartea hobetzen ditu.
-Profesionalekiko, familiakoekiko eta beste erabiltzaile batzuekiko komunikazioa, interakzio soziala eta konexio emozionala errazten ditu.
-Urduritasuna eta depresioa bezalako sintomak murrizten ditu, batez ere egoitza batean bizi diren pertsonengan.

Tera-pia hori taldeka edo banaka egin daiteke, eta 30 eta 90 minutu arteko saioetan egin ohi da, estimulu esanguratsuak erabiliz. Taldean egiten denean, kohesioa eta kide izatearen sentimendua ere indartzen ditu.

Futbola eta oroimena
Ospitalarioak fundazioan erreminiszentzia erabiltze dugu adineko pertsonekin lantzen ditugun hainbat egitasomotan, horien artean proiektu oso berezi bat: futbolaren bidezko erreminiszentzia.
Proiek-tu hau La Liga Fundazioarekin eta Futbolari Beteranoen Elkarteen Espainiako Federazioarekin (FEAFV) lankidetzan egiten dugu Tenerifen, Valladoliden eta Euskadin ditugun zentroetan. 2026ko otsailaren 16tik 18ra Alimarket-ek antolatutako Dependentzia eta Osasunaren VII. Kongresu Nazionalean aurkeztu zen.

Gure tailerretan, kirolaren indar emozionalaz baliatzen gara oroitzapenak pizteko, komunikazioa errazteko eta erabiltzaileekiko loturak sendotzeko.
Futbola, konstante bat da pertsona askorentzat.

Futbola pertsona askoren bizitzaren parte den fenomeno sozial eta emozionala da, baita talde baten jarraitzaile aktibo izan ez diren pertsonetan ere. Hori dela eta, duela hamarkada bat baino gehiagotik erabiltzen da hainbat herrialdetan, dementzia edo narriadura kognitiboa duten pertsonengan oroitzapenak suspertzeko, elkarrizketa sustatzeko eta identitatea indartzeko.
“Futbolak emozioak pizten ditu, ez bakarrik pertsona forofo edo zaleengan, baita ez direnengan ere, baina beren herriko taldearekin nolabait identifikatuta ikusi dute beren burua”, azaldu du José Ezquerrak Ospitalarioak Fundazioa Euskadiko Adiineko Pertsona lineako koordinatzaileak.
Adineko pertsonen línea koordinatzaileak.

Jatorriz Glasgowkoa, Eskoziakoa, futbolari aplikatutako oroimena Espainiara iritsi zen Futbolari Beteranoen Elkarteen Espainiako Federazioaren (FEAFV) eskutik. Federazio horrek proba pilotuak egin zituen Bartzelonan eta Valentzian, Ospitalarien Fundazioari lankidet-za proposatu aurretik. Ondoren, LALIGA FUNDAZIOAk proiektuaren ahalmena aitortu zuen, eta ekimenarekin bat egin zuen, tailerrak egiteko finantzaketa emanez.

Futbolaren bidezko erreminiszentzia: zergatik funtzionatzen duen
Futbolaren potentziala emozio biziak eta oroitzapen ezabaezinak sortzen dituelako da: familian bizitako partidak, ospakizunak, kirol idoloak, estadio enblematikoak. Esperientzia horiek, hain esanguratsuak direnez, oroimenean irauten dute beste oroitzapen batzuk ahultzen direnean ere.
“Emozio biziei lotutako oroitzapenak garunean laguntza gehigarri moduko batez finkatzen dira, halako moldez non etorkizun batean errazago gogoratzen baitira”, azaldu du Ezquerrak.
Ekitaldi esanguratsuen artean, kantuak emozio bati lotuta oroimenean erregistratzen direlako nabarmentzen dira. “Pertsona batzuk gai dira haurtzaroko abestiak gogoratzeko. Hondatze handiarekin ere, kantaren ahapaldi osoa kantatzeko gai dira, nahiz eta gero hitz egiteko gai ez izan”, jarraitzen du Ezquerrak.

Nola egituratzen den futbol eta oroipen saio bat
Futboleko eta oroipeneko gure tailerren saioetan, futbolari beterano batek eta gure profesionalek (talde dinamizatzaileak, psikologoak, terapeuta okupazionalak, etab.) parte hartzen dute elkarlanean. Elkarrizketan hasten dira, antzinako irudiak erakusten dituzte eta ereserkiak abesten dituzte, besteak beste, eta erabiltzaileei gogoratzeko gonbita egiten diete. Futbol zelaietara bisitak ere egiten dira.
Saio bakoitzaren ondoren, erregistro bateratu bat egiten da, eta bertan jasotzen dira erabiltzaileen partehartzeari eta elkarrekintzari buruzko iritziak. Prozesu horri esker, saioa ebaluatu daiteke, eta hurrengoa modu egokiagoan planifikatu.
“Saioa emozioen, ilusioen, bizipenen espazio bat da, non malkoak, barreak, dan-tzak, poza… ateratzen diren. Horrek hain onak sortzen ditu, non pertsonak gogo eta ilusio handiz geratzen baitira hurrengo saiorako”, amaitu du Ezquerrak.
Ospitalarioak Fundazioan kirolak inklusio, identitate eta ongizaterako duen ahalmenean sinesten dugu. Gure futbol eta oroipen proiektuaren bidez pertsona bakoitza erdigunean jartzen dugu, bere historia, nortasuna eta bere bizitza markatu duten uneak ezagutuz.

Txalekok eta sentsorez hornituta, erabiltzaileek eta profesionalek, taldetan banatuta, zenbait partidatan parte hartu zuten, umore ona eta kiroltasuna nagusi zirelarik. Esperientzia oso positiboa izan zen, taldeko kideen arteko partaidetza aktiboa, lankidetza eta integrazioa bultzatu baitzen.

Dinamikak, gainera, komunikazioa, erabakiak hartzea eta espazioko orientazioa bezalako trebetasunak sustatzea ahalbidetu zuen, hori guztia ingurune ludiko eta seguru batean. Jarduera amaitutakoan, nekea gaindituta, irribarreak eta arratsaldeko jokaldi eta estrategiarik onenei buruzko iruzkinak iritsi ziren, partekatutako gozamenaren isla.

Afaria eta bizikidetza

Joko saio biziaren ondoren, taldeak aukera izan zuen afari lasai batekin energia berreskuratzeko. Hanburgesak eta freskagarriak amaiera ezin hobea izan ziren laguntasuna protagonista izan zen egun baterako.

Afarian, parte hartzaileek zentroa ireki zenetik izandako esperientziari buruzko iritziak partekatu zituzten, eta une esanguratsuenetako batzuk gogoratu zituzten. Topaketa giro lasai eta atseginean joan zen, Zubi Etxeko kide sentimendua eta talde espiritua indartuta.

Lau urteko hazkundea eta konpromisoa

Zubi Etxeren urteurrena aukera bat da proiektua osatzen duten pertsona guztien ahalegina, dedikazioa eta inplikazioa aitortzeko. Lau urte hauetan, zentroa erreferentziazko gune gisa sendotu da, erabiltzaileei arreta integrala, laguntza eta ongizatea eskaintzen diena.

Zubi Etxeko talde profesionalak artatutako pertsonen autonomia, bizi kalitatea eta parte hartze soziala sustatzeko lan egiten du egunez egun, arreta indibiduala eta programa pertsonalizatuen bidez.

Horrelako ekimenek taldearen kohesioa indartzen dute, eta zentro barruan giro ona mantentzen laguntzen dute, arreta indibidualizatua eta garapen pertsonalaren aldeko lana aisialdiarekin eta bizikidetzarekin konbinatuz, horiek baitira Ospitalarioak Fundazioa Euskadiren ezaugarriak (lehen, Aita Menni Ahizpa Ospitalarioak), pertsonan oinarritutako arreta ereduaren funtsezko zutabeak .

Ospakizunarekin, Zubi Etxek etengabeko lana, lorpen partekatuak eta esperientzia aberasgarriak eskaini dituen lau urteko ziklo bat itxi du, eta ilusioz eta proiektu berriekin begiratzen dio etorkizunari.

Zentroko taldeak parte hartzaile guztien laguntza eskertu du, eta etengabeko hobekuntzarekin, arretaren berrikuntzarekin eta erabiltzaileen ongizatearekin duen konpromisoa berretsi du.

Madrilgo herri horretan, gaur egun laguntzarako etxe sailean dauden pertsonen maitasuna eta abegia jaso zuen taldeak. Etxe horretan bertan hasi zuten gure sortzaileek, 1881ean,  gaixotasun mentala duten emakumeak artatzeko misioa.

1885ean, Madrilgo probintziako beste herri batzuetan bezala, Ciempozuelosen ere kolera zabaldu zen. Agerraldia gelditzeko ahaleginean, hainbat ahizpa hil ziren. Hori dela eta, gure laguntzaile taldeak omenaldi hunkigarria egin zuen herriko hilerrian, lehen ahizpen eta epidemia horren ondorioz hil zirenen omenez.

Asteartea Burgosen igaro zuten. Han, gure profesionalak zeramatzan autobusak Ospitalarioak Fundazioaren zentroa bisitatu zuen, eta, tarte batean, Adinekoen Unitatean bizi diren ahizpen komunitatearekin egoteko aukera izan zuten. Horietako asko Arrasateko Komunitateko kide izan ziren urteetan. Oso esperotakoa eta egiazki maitagarria izan zen bisita horri esker, harremanak estutu ahal izan ziren, bai eta historian zehar kongregazioak egindako lanarekiko esker ona adierazi ere.

Ciempozueloserako bidaia tradizional honek Euskal Herriko eta Nafarroako laguntzaileak bildu ditu aurrenekoz. Aurreko edizioetan bezala, oso positiboki baloratu da. Egoitz Zabala Ospitalarioak Fundazioa Euskadiko Nortasun Ospitalarioko arduradunaren arabera, «parte hartzeko aukera izan dutenek nabarmendu dute zeinen garrantzitsua den Ospitalarioak Fundazioaren eguneroko lana inspiratzen duen memoria eta espiritu ospitalarioa bizirik mantentzea».

Amaierako ekitaldia ekainaren 26ko goizean egin zen, eta Ospitalarioak Fundazioa Euskadiko, Ospitalarioak Fundazioa Kantabriako  eta Ospitalarioak Fundazioa Nafarroako zentroetako 71 profesionalek jaso zuten prestakuntzan parte hartu izanaren diploma.

Konpetentziak hobetzea egungo lidergoa bultzatuz; liderren eta taldeen motibazioa eta konpromisoa hobetzeko tresnak eskuratzea profesionalki bultzatzen gaituena ezagutuz; erakundeko pertsonen arteko harremana eta komunikazioa hobetzea gatazken konponbide positiboa errazteko; erakundean eta kultura korporatiboarekin helburuak lerrokatzea lortzea, eta pertsonen konpromisoa mantentzea eta erantzukizunak hartzea ziren programaren helburuak.

Parte hartzaileen profilen artean zeuden lerro asistentzialetako koordinatzaileak, erizaintzako eta erizaintzako laguntzaileen arduradunak, mantentze lanetako, garbiketako, garbitegiko eta langileen administrazioko arduradunak eta psikologia eta errehabilitazio arloko profesionalak. Gehienek eskertu dute ikasketa horiek egiteko aukera, profesional eta pertsona gisa hazteko, hausnartzeko, gelditzeko eta egunerokoan lantzen zailak diren gai asko birplanteatzeko aukera eman dielako.

Jardunaldi teknikoa eta aitortza

Jardunaldiak ezagutza eta aitortza bateratu zituen. Bertan zeuden zuzendaritza taldeei ongietorria, eskerrak eta zorionak eman ondoren, Francisco del Olmo Ospitalarioak Fundazioko zuzendari asistentzialak gure zentroen balioa nabarmendu nahi izan zien, bakoitzaren lurraldean erreferenteak baitira, jarduera asistentzialaren bolumenari dagokionez duten funtsezko eginkizunagatik, kalitateagatik eta berotasunagatik. “Arrakasta konpromiso kolektiboaren araberakoa da”, eta azpimarratu zuen pertsonak eta talentua funtsezko ardatzak direla erakundearen 2025-2027 Plan Estrategikoaren barruan.

Ondoren, Del Olmo doktoreak Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailaren Gipuzkoako lurralde ordezkari Jose Ramon Aranbarriri utzi zion hitza, zeinak gogoeta egin zuen zerbitzuen zorroa planifikatu eta diseinatzeko erronkaz, etorkizun “desberdin” bati erantzuteko, behar sanitario eta sozial konplexuei erantzuteko, horren ezaugarriak izanik zahartze demografikoa, baliabide eta profesional falta, medikuntzaren teknifikazioa eta lankidetza soziosanitarioa. “Behar horiei aurrea hartu behar diegu, osasunaren sustapena eta prebentzioa azpimarratuz”, adierazi zuen.

Jose Luis Gironek, Ospitalarioak Fundazioa Euskadiko zuzendari asistentzialak, ‘I+G+Baren konbergentzia eta bere aplikazioa osasunean’ izeneko mahaia moderatu zuen, eta bertan parte hartu zuten Agustin Saenzek, Tecnaliako Estrategia, Merkatu eta Teknologiako zuzendariak, eta Asier Albizuk, Basque Health Clusterreko presidente eta Biolaneko CEOak.

Agustin Saenz pozik agertu zen “erakundeak mugitzen dituzten pertsonekin egoteagatik”, eta azpimarratu zuen Tecnaliarentzat garrantzitsua dela konpondu beharreko arazoak aurkitzea, baina inoiz ez gauzak bakarrik egitea. “Ez dugu ezer bakarrik egin nahi. Zer baino lehen, norekin jakin nahi dugu” azaldu zuen. Izan ere, Tecnalia eta Ospitalarioak Fundazioa Euskadik (lehen Aita Menni Ahizpa Ospitalarioak) kalte zerebrala duten pertsonak neurorrehabilitatzeko proiektu bateratuak gauzatu dituzte, eta akordioak sinatu dituzte I+G+B proiektuak garatzeko, zerbitzu teknologikoak emateko, formazio jarduerak lantzeko eta bi erakundeetako langileak bestearen instalazioetan egonaldiak egiteko.

Asier Albizuk zorionak eman zizkion Ospitalarioak Fundazioari, lidergoa sendotzeko duen interesagatik, «pertsonentzako hobekuntzak ekarri behar dituen bidea baita». Beharrezkoa den berrikuntzari erantzuteko osasun sistemak duen gaitasunaz ere galdetu zen, eta osasun publikoaren eta osasun pribatuaren arteko dikotomia baztertzearen alde egin zuen. “Egia da eraginkorrak eta efizienteak diren zerbitzu pribatuak kontratatzen ari direla, eta hori da alderdi publikoak zaindu behar duena, hau da, sistemaren efizientzia eta eraginkortasuna”, adierazi zuen.

Laguntzea, lanean eboluzionatzeko

Tarteko postuetan dauden pertsonen lidergoaren garrantzia modu espezifikoan jorratu zen azken mahai inguruan. Fuencisla Santos, Ospitalarioak Fundazioko Pertsonen Arloko zuzendaria, hasi zen gogoratuz erronka sanitario eta soziosanitarioen erantzuna pertsonengandik datorrela, eta Larraitz Urrestillari eta Teresa Marcosi beren esperientziari buruz galdetu zien (Elkargiko Talentuaren eta Pertsonen Kudeaketako arduraduna, eta Mondragon Korporazio Korporatiboko Mugikortasun eta Zuzendaritza Garapeneko arduraduna, hurrenez hurren).

Teresa Marcosen hitzetan, beharrezkoa da ereduak garatzea, pertsonak kudeatzen dituzten pertsonei laguntzeko, lanean eboluzionatu dezaten.  Bere ikuspuntutik, funtsezkoa da erakundeetan inbertitzea, ikasteko eta tresnak, teknikak eta baliabideak garatzeko, elkarrizketak entzuketatik eta enpatiatik inplementatzea ahalbidetzen duten sistemak ahaztu gabe. “Plantilletan ez dadin falta izan behetik gorako entzuketa. Arduradun bakoitzak prozesu horiek exijitzeko espazioak sortu behar ditu”, nabarmendu zuen.

Larraitz Urrestillak lidergoa estrategiarekin eta misioarekin lotzearen alde egin zuen, erakundea pertsonen zerbitzura jartzeko, “pertsona horiei esker bete ahal izango ditugulako helburuak. Hori pertsonak proiektuarekin lerrokatzeko moduaren araberakoa izango da. Eta horrek gaitasunarekin, laguntzearekin, irakastearekin, inspirazioarekin, ingurune segurua sortzearekin, beharrezkoak diren baliabideak eta lan baldintzak ematearekin du zerikusia”.

Amaiera gisa, Fuencisla de Santosek eskerrak eman nahi izan zizkien hausnarketa eta ikaskuntza partekatuko 8 hilabete hauetan formazioa jaso dutenei, garapen profesionalarekin duten konpromisoagatik. Gogoratu zuen kudeatzea zaintzea, irakastea eta balioak transmititzea dela, eta Ospitalarioak Fundazioak nahi duen lidergo estiloa etsenpluarekin inspiratzen duena dela, taldean eraikitzen duena eta pertsonak erdigunean kokatzen dituena. Amaitzeko, guztiei udako opor onak opa zizkien, “eta irailean Ospitalarioak Fundazioaren proiektuen alde energiaz, grinaz, ilusioz eta borrokan jarraitzeko gogoz itzul gaitezela, gaur inoiz baino beharrezkoagoak baitira”.

Parte hartzaileei ziurtagiriak banatzeaz arduratu ziren Isabel Martinez, Ospitalarioak Fundazioa Euskadiko ahizpa nagusia; Carlos Pajares, Ospitalarioak Fundazioa Kantabriako zuzendari gerentea; Miryam Zabalza, Ospitalarioak Fundazioa Nafarroako zuzendari gerentea; eta Felix Sanz, formazioa eman duen pertsonen garapenerako enpresako irakasle eta sustatzailea.

Diplomak banatu eta taldearen argazkia atera ondoren, ekitaldia itxierako aperitibo batekin amaitu zen, giro adeitsuan, eta gure taldeen hazkunde profesionala errekonozituz.

Susana Fernandez Mongek, Pazientearen Segurtasun Batzordeko kide, Antolakuntza eta Kalitate arduradun eta Pazientearen Segurtasunaren erreferenteak, Beatriz Noguerasek, doktore eta Egonaldi Ertaineko Unitateko zerbitzuburuak, eta Cristina Iriartek, Desgaitasun Intelektualeko Unitateko psikologoak, Pazientearen Segurtasuna Kudeatzeko Sistemaren garapenean izandako etapak, datuak eta emandako pausoak aletu zituzten, gertakariak jakinarazten, kontabilizatzen eta kudeatzen hasi zirenetik. Halaber, 2025, 2026 eta 2027ko ekitaldietarako Segurtasun Estrategia berria sortu dela iragarri zuten.

Gure Pazientearen Segurtasuneko Jakinarazpen eta Ikaskuntza Sistemaren (SNASP) datuen sailkapenaren arabera, 2017tik 2024ko irailaren hasierara, gertakarien %69,6 erorikoak izan ziren, %21,7 medikazioarekin lotuta egon ziren, eta %4,1 pazientearen jokabidearekin zuten zerikusia. Ehuneko txikiagoak ihesekin, nutrizioarekin edo garraioarekin lotutako gertaerei dagozkie, besteak beste.

Larritasunari erreparatuta, epe horretan bertan, %94,09 kalterik gabeko edo kalte arineko jazoerak izan ziren, %2,57k kalte ertaina izan zuten, % 2,92k kalte larria, eta pazientearen heriotza kasuen %0,16an gertatu zen.

Nogueras doktoreak jakinarazi zuen gertakari gehien-gehienak jakinarazteko dinamika sendotzen ari dela, horietan kaltea egon ala ez egon. Hobetzeko ekintzak gertakarien analisitik eratortzen dira.

Arriskuak kudeatzea, erantzukizun partekatua

Urriaren 2an Aita Menni Ospitaleko Berrikuntza Aretoan egin zen aurkezpenean, ikasitako ikasgaien artean, Susana Fernandez Mongek gogorarazi zuen asistentzia sanitarioak arriskuak dakartzala, baina ez direla onartu behar, baizik eta kudeatu egin behar direla. Segurtasunak talde baten esku hartzea eskatzen du, ez da kolektibo bakar baten erantzukizuna. «Akatsetatik ikasi eta zainketak hobetu nahi ditugu. Akatsak egitea gizatiarra da; ezkutatzea, ordea, ergelkeria da, eta horietatik ez ikastea, barkaezina», azpimarratu zuen segurtasun gertakarien analisitik eratorritako hobekuntzen potentzial handia azpimarratuz.

Pazientearen Segurtasuna Kudeatzeko Sistema plan batean oinarritzen da, antolaketa egitura bat du (segurtasun batzordeak, segurtasun erreferenteak, PSB), prestakuntzarako baliabideak ditu, prozesu kliniko seguruak garatzen ditu eta jakinarazpen sistema bat du.

Gaur egun, Segurtasuna Kudeatzeko Sistema antolatzeko egitura zuzenean inplikatutako 44 pertsonak osatzen dute, Zauri Kronikoen Batzordean, Segurtasun Batzordean, Erorikoak Prebenitzeko Lantaldean, Ihesak Prebenitzeko Lantaldean eta Disfagia Lantaldean banatuta, Segurtasun Erreferenteekin eta Kontentzio Batzordearekin batera.

Hauek dira akatsak aitortzen direnean jarrera positiboa hartzeko eta pazientearen segurtasunari eragiten dioten arriskuak minimizatzeko hobekuntza-ekintzak garatzeko aukera ematen diguten balioetako batzuk: gertakariak alderdi interesdun guztiei jakinarazteko eta segurtasunaren kudeaketari buruzko emaitzak helarazteko gardentasuna, profesionalekiko, pazienteekiko eta familiekiko errespetua, eta umiltasuna.

Segurtasunaren kulturaren garapena

Sistemaren lan ildo nagusietako bat segurtasunaren kultura erakundearen maila guztietan zabaltzea da, prestakuntzaren, informazioaren eta profesionalei entzutearen bidez. Segurtasunaren kultura gehiago garatzen lagundu duten ekintzetako batzuk dira Aita Menni Ahizpa Ospitalarioen zentro guztietan estrategia zabaltzeko saioak egitea, maila profesional guztietan; segurtasun gertakarien datuak tarteko arduradunei helaraztea, eta segurtasun arriskuei buruzko saio klinikoak egitea, baita gure prestakuntza plataformen bidez online prestakuntza zabaltzea ere.

Sistemaren berrikuntza

Informazioa partekatzeko tarteko arduradunekin egindako topaketa hau inkesta anonimo batekin amaitu zen, sistemaren funtzionamenduari, baliabideei eta lan prozedurei buruz duten iritzia jasotzeko, asistentzian akatsak ekidite aldera. Horrela ixten da 2017/2024ko etapa, eta Segurtasun Estrategia berrirako bidea prestatzen ari gara.

Hurrengo aldian aurkeztuko den erronketako bat ikuspegi berriak garatzea eta ezagutza berria eta berrikuntza sisteman txertatzea da, eta oso bereziki teknologia berrien eta, zehatzago, adimen artifizialaren eskutik pazientearen segurtasunari buruzko ikuspegi berriak sartzea.

Amaitzeko, Susana Fernandez Mongek eskerrak eman nahi izan zizkien pertsona guztiei gertakariak jakinarazteko ahalegina egiteagatik, «segurtasun gertakariei buruzko informaziorik ez badugu ezin ditugulako kudeatu, ezta segurtasunaren hobekuntzan dugun bilakaera neurtu ere».

Tailerraren edukian estigma eta autoestigma kontzeptuetarako sarrera bat jasotzen zen, horiek aurreiritziak eta diskriminazioa betikotzeko duten eragina azpimarratuz. Saioan zehar, parte hartzaileek arazo horiek berreskurapen funtzionalaren ikuspegitik lantzeko estrategia praktikoak eta esku hartzeko metodologiak aztertu zituzten, baita NMLa duten pazienteengan eragiten duten estigmatizazio modu ugariak identifikatzeko eta horien aurka borrokatzeko ere. Gainera, funtsezko kontzeptuak finkatzen eta bizi kalitatearen hobekuntzan faktore horiek duten garrantzia ulertzen lagundu zuten jarduera praktikoak egin ziren.

Diazek eta Gonzalezek azaldu zuten estigmatizazio esperientziek nola eragin dezaketen NMLa duten pertsonen berreskurapen prozesuan, eta estigmatizatzaileak izan daitezkeen beste ezaugarri batzuk kontuan hartzen dituen abordatzearen garrantzia azpimarratu zuten, hala nola adina, generoa edo etnia. Horrez gain, ikastaroan praktika onen ereduak eta estigmaren aurkako esku hartzeen inpaktua neurtzeko aukera ematen duten ebaluazio tresnak eztabaidatzeko aukera izan zen.

Prestakuntza hori Aita Menni Ahizpa Ospitalarioetako Psikologia departamentuak koordinatzen du, eta erakundeak gaixotasun mental larria duten pertsonen tratamenduan eta laguntzan bere profesionalen konpetentziak etengabe hobetzeko duen konpromisoaren barruan kokatzen da.

Ciempozueloseko ahizpek beren zentroan harrera egin eta gidatu gintuzten, gure ahizpa sortzaile M. Josefa Reciok eta M. Angustias Gimenezek, aita Benito Mennirekin batera, egin zituzten lehen urratsak erakutsiz. Horrela, museoa bertatik bertara ikusi eta geuk ere osatzen dugun historiaren zati bat zeharkatu ahal izan genuen. Gure sortzaileak dauden kaperara ere joan ginen, eta lore sorta batekin omendu genituen. Oso une hunkigarria izan zen, eta gure arretaren hartzaile diren pertsona guztiak gogoratu genituen bertan, hau da, gaixo daudenak. Ondoren, Ciempozueloseko ahizpen hilerrira hurbildu ginen, lehen komunitate hura nork osatu zuen jakiteko eta egindako lan gogorragatik gure esker ona adierazteko.

Bi eguneko bidaia Burgoseko Ahizpa Ospitalarioen Laguntza-zentroa egindako bisitarekin amaitu zen. Aita Menniko adineko ahizpen eta kolaboratzaileen arteko topaketa une atsegin eta hunkigarria izan zen, misio ospitalarioan elkarrekin bizitako uneak maitekiro gogoratuz.