Erakunde laguntzaileen artean, beste edizio batez, Ospitalarioak Fundazioa Euskadi dago berriro. Laguntza produktuak zenbait dispositibotan bilduz, hala nola Bilboko Egaña kaleko 10. zenbakian dugun Neurorrehabilitazio Zentroan edo Durangoko Joxe Miel Barandiaran Egoitzan, Ospitalarioak Fundazioa Euskadik (lehen, Aita Menni Ahizpa Ospitalarioak) laguntza artikuluak emateko eta berrerabiltzeko konpromisoa berresten du, zailtasunak dituzten pertsonen eta haien familien bizi kalitatea hobetzeko.

Aurkezpen ekitaldian Nerea Melgosa Eusko Jaurlaritzako Ongizate, Gazteria eta Erronka Demografikoko sailburuak parte hartu zuen. Sailburuak nabarmendu zuen elkartasun ekintza txiki horiek mendekotasun egoerak eramangarriago bihurtzen dituztela. Horrez gain, hauek ere hartu zuten hitza: Bultzatu Fundazioko presidente Ines Venero, Bultzatu Fundazioko patronatuko kide, Euskadiko Fisioterapeuten Elkargo Ofizialeko lehendakari eta Ospitalarioak Fundazioa Euskadiko Fisioterapia Arloko arduradun Iban Arrien, eta laguntza teknikoak hornitzeko sare horretan sartutako azken erakundeetako ordezkariak: Miguel Angel Gomez, Trapagarango alkatea, eta Jesus Maria Romon, Gorlizko Ospitaleko gerentea. Ekitaldira ia 90 erakundeetako ordezkariak bildu ziren. Pastoraltza, Boluntariotza eta Elkartasun arduradun Egoitz Zabalak ordezkatu zuen Ospitalarioak Fundazioa Euskadi.

Premia gero eta handiagoa

“Laguntza artikuluen hornidura sarea bultzatzen dugu. Egin donazioa eta zabaldu bere irismena” lelopean, kanpainak herritarrei dei egiten die berrerabil daitezkeen eta egoera onean dauden produktuak emateko (hala nola gurpil aulkiak, ohe artikulatuak, etxeko garabiak edo taka-takak), mailegu solidarioen bidez. Dohaintzarako dei kolektibo horren xedea da “laguntza teknikoak garaiz eta pertsona guztientzat bermatzea”.

Laguntza teknikoak garaiz eskuratzea garrantzitsua da autonomia pertsonala mantentzeko, zaintza errazteko eta etxean ongizatea hobetzeko. Euskadin, 55 urte edo gehiagoko pertsonen %15ek baino gehiagok behar dute laguntza eguneroko jarduerak egiteko, eta kopuru hori %43,3ra igotzen da laurogeitik gorakoen artean, Eusko Jaurlaritzaren 55 urte eta gehiagoko pertsonen bizi baldintzei buruzko azterketaren arabera. Gainera, adinekoen %75ek etxean zahartu nahi dute, nahiz eta eguneroko bizitzan laguntza behar izan. Bestalde, Euskal Familien eta Etxeetako Inkestak gaineratzen duenez (Eusko Jaurlaritza, 2024), EAEko etxeen %36tan 65 urtetik gorako pertsonak dira buru, eta pertsona bakarreko etxeetan proportzio hori %52,8ra igotzen da, hau da, lehen aldiz etxeko eredu hori da ohikoena.

Kanpainak nola funtzionatzen duen eta dohaintza nola egin

LTBk gurpil aulkiak, ohe artikulatuak, etxeko garabiak, taka-takak eta antzeko produktuen ehunka mailegu solidario bideratzen ditu urtero, erabilitako artikuluak berreskuratu eta berrerabiltzeko, behar dutenen eskura jarriz.

Donazioa egiteko, 94 440 91 16 zenbakian edo bat@bultzatu.org helbidean jarri behar da harremanetan, eta hor jakinarazten dute zein den modurik egokiena entregatzeko edo jasotzeko. Puntu bat gertu badago, non entregatu adierazten da; bestela, edo produktua handia bada, kanpaina amaitzean etxez etxeko bilketa antolatuko da. Jaso ondoren, produktuak garbitu, berrikusi eta berregokitu egiten dira, mailegu solidario gisa berriro zirkulazioan jarri aurretik.

Hedatzen ari den hornidura sarea

LTBk Bizkaiko udalekin eta erakunde asistentzialekin lankidetzan dihardu, bi lerroren bidez:

• Udal LTB, Bizkaiko 26 udali zerbitzua ematen diena: Abadiño, Amorebieta-Etxano, Arantzazu, Areatza, Arrigorriaga, Arteaga, Bakio, Barrika, Bedia, Dima, Igorre, Laudio, Lemoa, Lemoiz, Maruri-Jatabe, Mundaka, Muskiz, Orozko, Plentzia, Sopuerta, Trapagaran, Turtzioz, Ubide, Ugao, Urduña, Zeanuri.
• LTB Asistentziala, pertsona bereziki ahulak artatzen dituzten 11 erakunderekin lan egiten duena. Lerro horretan, nabarmendu behar da Ezkerraldea Enkarterri-Gurutzeta ESI, Santa Marina Ospitalea eta Gorlizko Ospitalea bezalako erreferentziazko zentroak sartu direla, ospitaleko senda agiriaren ondoren laguntza artikuluak eskuratzen laguntzen dutenak.

Udalerri eta erakunde horietan bilketa guneak daude, eta zona bakoitzean entrega eta bilketarako egun espezifikoak antolatuko dira.

Hasi zenetik, LTBk 993 mailegu solidario egin ditu guztira, eta 2024an bakarrik 201 familiari egindako 381 mailegu erregistratu ditu.

Bosgarren urtez jarraian, kanpainaren helburua ohe artikulatuak, aulki gurpildunak, etxeko garabiak eta antzeko produktu erabiliak jasotzea da, mailegu solidarioetan berrerabiltzeko. Abenduaren 20ra arte zabalik –eta urte osoan zehar hautatutako puntuetan–, interesdunek Udal BATekin harremanetan jarrita lagundu dezakete, bai telefonoz, 94 440 91 16, bai posta elektronikoz bat@bultzatu.org.

Artikulu horiek higienizatu, konpondu eta BATen katalogoan sartzen dira, ahultasun egoeran dauden familientzako laguntza zabaltzeko.

“Elkartasun eta estaldura sareak ehunduz” lelopean, bosgarren edizio honen aurkezpenean Eusko Jaurlaritzako Ongizate, Gazteria eta Erronka Demografikoko sailburu Nerea Melgosa izan zen, Bultzatu Fundazioko Ines Venero presidentearekin eta Luis Crovetto patronatu kidearekin batera.

Premia gero eta handiagoari erantzutea

Kanpainaren oinarrian, Laguntza Teknikoen Bankuaren jarduera guztian bezala, mendekotasun egoeran dauden pertsonen zaintza eta arretari lotutako beharren hazkundeari zuzenean erantzutea dago.

Behar Sozialen Inkestaren azken emaitzen arabera, Euskadiko familien %9,3k eskatu ditu horrelako zerbitzuak azken urtean. Zifra hori 2006tik erregistratutako handiena da, eta biztanleria zahartzeari eta egungo osasun baldintzen konplexutasunari lotutako beharren igoera islatzen du.

Gainera, inkesta berak nabarmentzen du biztanleriaren %33,7 mugako edo mendekotasun bereziko egoeran dagoela, eta ia bi hamarkadatako portzentajerik handiena izan du.

2020tik Laguntza Teknikoen Bankuak –BAT– laguntza produktuen esparruan erantzuten dio errealitate horri. Eginkizuna bere jarduera eremuetan laguntza produktuen estaldura azkarra bermatzea da, batez ere egoerarik ahulenean dauden pertsonei begira, bigarren eskuko artikuluen berrerabileran oinarrituta.

Kanpainaren helburuak

Laguntza Teknikoak Biltzeko Kanpainan hainbat helburu uztartzen dira, eragin positiboa sortzeko:

• Berrerabil daitezkeen laguntza produktuen aniztasuna eta kopurua handitzea eta gehien behar dituztenen eskura jartzea.
• Mugitzeko zailtasunak dituzten edo mendekotasun egoeran dauden pertsonen bizi kalitatea hobetzeko artikulu horien garrantziaz kontzientziatzea sustatzea.
• Elkartasuna bultzatzea gizartea ekintza bateratu batean inplikatuz, egoera ahulean daudenei laguntzeko.
• Berrerabileraren kultura sortzea, bigarren bizitza baliagarria izan dezaketen baliabideen aprobetxamendu arduratsua sustatuz.

Kanpainaren funtzionamendua

Kanpainaren funtzionamendua erraza eta erraza da lagundu nahi duen edonorentzat. Dagoeneko erabiltzen ez duten eta egoera onean dagoen laguntza produkturen bat duen edozein pertsonak edo erakundek eman dezake, berrerabiltzeko.

Dohaintza egiteko, Udal eta Asistentzia BATekin jarri behar dira harremanetan, bai telefonoz, 94 440 91 16, bai posta elektronikoz bat@bultzatu.org.

Kontaktu horretan produktua berrerabilgarria den baloratzen da, eta eramateko hurbileko punturen bat dagoen jakinarazten da, hori baita aukerarik azkarrena eta errazena. Hurbileko punturik ez badago edo produktua handia bada eta desmuntatzea eskatzen badu, bilketa zonaka koordinatzen da, taldearen erabilgarritasunaren arabera, ibilbideak antolatuz.

Dohaintzak jaso ondoren, BATeko biltegian berrikusi, garbitu eta higienizatzen dira, eta, beharrezkoa bada, konpondu. Prest daudenean, Udal eta Asistentzia BATeko izakinetan sartzen dira, eta estaldura sarean mailegu solidarioetarako prest geratzen dira.

Kanpainaren deiak parte hartzera bultzatzen du, eta Fundazioko lehendakariak hori nabarmentzen du: “kanpainak, ekonomia zirkularra eta ingurumenaren zaintza sustatzeaz gain, artikulu horiei bizitza berria emanez, oztopoak ere hausten ditu, behar espezifikoak dituzten pertsonei beren bizi kalitatea hobetzeko funtsezko baliabideak eskuratzen lagunduz. Horregatik, mugimendu honekin bat egitera gonbidatzen dugu Bizkai osoa, bai dohaintzan emanez, bai ekimen hau zabaltzen lagunduz”.

Aurten ere, antolatzaileek aurreko edizioetako erantzun bikaina lortzea espero dute. Orain arte, BATek 600 laguntza tekniko baino gehiago jaso ditu, ia 400 pertsonak emandakoak, eta gehienak gehien behar diren artikuluak zainik. 2023an 151 laguntza tekniko eman ziren, eta horien artean nabarmentzen dira 23 ohe artikulatu, orga jasotzaiellarekin, 9 garabi, 9 aulki elektriko, 31 aulki gurpildun, 16 taka-taka, higienerako 7 aulki gurpildun eta 5 aulki kulunkari.

Maiatzeko lehen igandean Eskoriatzako jendea Atxorrotx mendira igotzen da. Ibilbide desberdinak hartuta, ermitaraino hurbildu ohi dira denak, ohitura den bezala, kanpaia jotzeko eta, jakina, aire zabaleko hamaiketako eder batez gozatzeko.

Joëlette aulkia

Mendi Solidarioak Elkarteko boluntarioek Juan Carlos aupatu zuten, gurpil aulkiari haitzeko gailurreraino bultzatuz, ibilbidea egin zezan, egun horretan inguruko jende askok egiten duen bezala. Juan Carlos Arrasateko Musakolako Kalte Zerebralaren Eguneko Zentroaren erabiltzailea da, eta hemendik eskerrak eman nahi dizkiogu Mendi Solidarioei, aniztasun funtzionala duten pertsonen ametsak lorgarri egiteagatik eta naturarekin harremanetan jarraitzeko aukera emateagatik. Horretarako, pertsona itsuen eta ikusmen urriko pertsonen mendiko gidaritzan trebatutako pertsonak ditu, baita Joëlette aulkia maneiatzen eta pilotatzen trebatutakoak ere, aulki berezi bat baita, mugikortasun urriko pertsonak mendi inguruetan mugitzeko.

Inklusioak, pertsonen duintasuna eta ongizatea sustatzeaz gain, komunitatea aberastu ere egiten du, aniztasuna, enpatia eta ulermena bultzatuta.

2023an, EFEOk sari horrekin aintzatetsi nahi izan ditu Irma Garcia, Aita Menni Ahizpa Ospitalarioen Haur Errehabilitazio Zerbitzuko gure koordinatzailea, eta Nerea Meabe, gure erakundearen fisioterapeuta hori ere, Gipuzkoan garun paralisia eta mugimenduaren antzeko nahasmendu larriak dituzten haur talde baten tratamenduan Atlas 2030 exoeskeletoaren erabilerari buruz egin duten ikerketagatik —munduko lehen exoeskeleto pediatriko mugikorra da—.

Saria eskertu ondoren, Irma Garciak eta Nerea Meabek adierazi zuten zaila dela horrelako behaketa azterketa bat egitea, baina hori ere oso pozgarria dela. “Ikerketaren emaitza pozgarriek laster ikusi ahal izango dute argia, eta nolabait berretsi egiten dute Fisioterapeuten Elkargoaren kanpainako esaldia, ‘Haurren fisioterapiak mirariak egiten ditu’”, esan zuen Haurren Errehabilitazio Zerbitzuko arduradunak.

Munduko lehen exoeskeleto pediatrikoa, Aita Mennin

Aita Menni Ahizpa Ospitalarioak erakundeak 2022an erosi zuen Marsi Bionicsen Atlas 2030 exoeskeletoa, Gipuzkoako Foru Aldundiaren laguntzarekin. Aspace Gipuzkoarekin eta Gipuzkoako Foru Aldundiarekin egindako lankidetza akordio bati esker, gure fisioterapeutak asmakuntza hori erabiltzen hasi ziren garun paralisia eta antzeko nahasmenduak dituzten adingabeentzako tratamendu intentsiboko programen zati gisa, Goienetxe Aspace Gipuzkoak Donostian dituen instalazioetan.

Irma Garciak eta Nerea Meabek azterlan batean jaso dituzte ATLAS 2030 exoeskeletoa erabiliz lortutako aurrerapenak, eta beren esperientzia eta atariko emaitzak partekatu dituzte hainbat forotan, besteak beste:

• Neurorrehabilitazio Robotikoaren Iberoamerikako Foroa
• SEFIPen urteko jardunaldia (Pediatriako Fisioterapiako Espainiako Elkartea)
• Topaketa Madrilgo Erkidegoko Osasun Zerbitzuko profesionalekin
• I Congreso Internacional sobre el síndrome Ctnnb1

Mendozak gogorarazi du Gipuzkoako udalerrien erdiek baino gehiagok eguneko zentro bat dutela eta herritarrek “asko eskatzen” duten baliabidea dela. Gainera, nabarmendu duenez, “funtsezkoak dira adinekoak etxean bertan artatzeko estrategiaren baitan”. Adineko 10 pertsonatik zortzik etxean bizitzen jarraitu nahi dute, eta nahi horri erantzuteko, eguneko zentroak, mendekotasunerako prestazioekin, etxez etxeko laguntza-zerbitzuarekin eta laguntza teknikoekin batera, “giltzarri” dira. Mendozak gogorarazi du zerbitzu eta prestazio horien konbinazioak 5 urtera arte atzeratzen duela adinekoak egoitzetan sartzea.

Bisitan, diputatuekin batera, Aita Menni Ahizpa Ospitalarioen zuzendari gerentea, Mikel Tellaeche, Isabel Martinez ama gorena, Jose Luis Giron zuzendari asistentziala, zentroen arduradunak eta Musakolan lan egiten duten langileak egon dira. Lan-bilera baten ondoren, instalazio berriak bisitatu dituzte. Instalazio horiek eguneko bi zentroetarako gune desberdinak dituzte, baita gimnasio bat, Etxetek etxerako laguntza teknikoen erakusketa-gune bat, eremu komunak eta bilera-gela bat.

“Adineko pertsonak zaintzea da gizarte gisa dugun zeregin eta betebehar garrantzitsuenetako bat. Horretarako, Gipuzkoan, zainketa-eredu berri pertsonalizatu eta berritzaileago baten aldeko apustua egiten ari gara, non etxeko arreta eta komunitatearekiko lotura funtsezko faktore bihurtzen diren. Eguneko zentroek kalitatezko zerbitzua eskaintzen dute, oso garrantzitsua adinekoek eta mendekoek etxean bizitzen jarrai dezaten eta, aldi berean, beste pertsona batzuekiko eta komunitatearekiko harremana indartu dezaten, haien bizi-kalitatea eta zaintzaileena hobetuz “, azaldu du Mendozak.

Bestalde, Aita Menniko zuzendariak eskerrak eman dizkio Gipuzkoako Foru Aldundiari, “komunitatearen zerbitzura dagoen proiektu hau errealitate bihurtzeko konfiantza izateagatik”. “Testuinguru honetan, Aita Mennitik eskerrak ematen dizkiogu diputatu nagusiari eta Gizarte Politiketako diputatuari bisitagatik”, adierazi du Tellaechek.

“Musakola berrikuntza sozialeko zentro gisa sortu da, Gipuzkoako Foru Aldundiaren bultzadarekin, eta komunitatera hurbildu nahi du, adinekoen mendekotasunaren erronkari elkarrekin heltzeko”.

Kanpainaren laugarren edizio honek “Dohaintza gehiago estaldura sozial handiagoa izateko” leloa du. Ines Venerok, Udal LTBa kudeatzen duen Bultzatu Fundazioko lehendakariak, dohaintza kanpainaren funtzionamendua azaldu zuen. Marcelino Fernandezek, FEKOOReko eta BENE Elkarteko lehendakariak, deialdi bateratua irakurri zuen, eta Jose Manuel Blascok, Udal LTBko koordinatzaileak, jasotako babesak aipatu zituen.

Kanpainaren helburua da laguntza artikuluak jasotzea mailegu solidarioak egiteko, hala nola berrerabil daitezkeen etxeko garabiak, ohe artikulatuak, aulki gurpildunak, etab. Ekintza hori Udal LTBak udalekin lankidetzan garatzen du. Azken helburua da behar duten pertsona guztiek produktu horiek behar dituzten unean eskuratu ahal izatea, bereziki egoerarik ahulenean dauden lagunek.

Aurkezpen ekitaldian, Aita Menniko Elkartasun arduradun Egoitz Zabala izan zen, eta Reuseko eta Terres de l’Ebreko Laguntza Teknikoen Bankuen esperientzia aitzindaria partekatu zen, zeinak 2014tik eta 2007tik ari diren Tarragonan funtzionatzen, hurrenez hurren. Laguntza Teknikoen Bankuen zuzendari Maria Josep Delorrek egiten den lan sozialaren garrantzia nabarmendu zuen. Laguntza Teknikoen Banku biak Katalunian 1994an eratu zen eta 500 profesional baino gehiago dituen Pere Mata Fundazioak kudeatzen ditu.

Bizkaian laguntza teknikoak ematea

Dohaintza egiteko, Udal LTBarekin harremanetan jarri behar da, telefono bidez 94 440 91 16 zenbakian, edo posta elektronikoz, bat@bultzatu.org. Kontaktu horretan produktua berrerabilgarria den baloratzen da, eta eramateko hurbileko punturen bat dagoen jakinarazten da, hori baita aukerarik azkarrena eta errazena. Halakorik ez badago, edo desmuntatu beharreko produktu handi bat bada, zonaka eta taldeak dituen aukeren arabera koordinatzen da bilketa.

Beste edizio batez, Bilboko Aita Menni Neurorrehabilitazio Zentroak (Egaña kalea, 10) bilketa gune gisa parte hartzen du. Deialdi honetara Aita Menni Ahizpa Ospitalarioek kudeatzen duten Durangoko Joxe Miel Barandiaran Egoitza ere gehitu da, bilketarako gune gisa (Joxe Miel Barandiaran Kalea, 1).

Orain arte, Udal LTBak produktu horien 500 dohaintza baino gehiago jaso ditu, eta, horri esker, eskuragarri dagoen artikuluen katalogoa handitu ahal izan da, eta 249 familia baino gehiago artatu ahal izan dira. Biltegian produktu guztiak berrikusi, garbitu, higienizatu eta, beharrezkoa izanez gero, konpondu egiten dira. Prest daudenean, erabiltzaileentzat eskuragarri jartzen diren Udal LTBko produktuen katalogoan sartzen dira.

Laguntza artikuluen beharra ohikoa eta unibertsala da, baina zahartze eta mendekotasun egoerei lotuta dago bereziki. Egoera horietan, askotan ezinbestekoak diren laguntzak dira, eta kaltetutako pertsonen, zaintzaileen eta familia ingurune osoaren bizi kalitatea hobetzen dute.

Laguntza produktuek funtsezkoak dira biztanleen sektore zabal batentzat. 55 urte edo gehiagoko pertsonen %15,1ek laguntza behar dute eguneroko bizitzako jarduera bat edo gehiago egiteko, eta, laurogei urtetik gorakoen kasuan, ehunekoa %43,3ra igotzen da, Euskadiko 55 urte eta gehiagoko pertsonen bizi baldintzei buruzko azterlanaren arabera.

Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak egindako eta 2021eko abenduan argitaratutako Euskal Familien eta Etxeen azken inkestaren arabera, EAEko familien %9,3k adinekoen arretarekin lotutako arazoren bat zuten, arazoaren garrantzia 10etik 7,39 baloratuta, eta %55,2ko larritasun indizearekin. Etxeen %5,3tan mendetasun egoeran zegoen pertsonaren bat zegoen.

Ahalegin horretan, ‘Desgaitasun neurologikoa duten pertsonen mobilizazioa, transferentzia eta maneiu fisikoa’ erakusteko, erakundeak berriro ere aukeratu duen irakaslea Iban Arrien izan da. Aita Menni Ahizpa Ospitalaioen Fisioterapia Arloko gure koordinatzaile eta Kalte Zerebraleko Unitateko Fisioterapia zerbitzuko burua mendekotasuna duen pertsona bat mobilizatzeko orduan dauden arazoak identifikatuz hasi zen. Ondoren, gorputza mobilizatzeko eta posizionatzeko hainbat estrategia aurkeztu zituen.

Teknika horietako batzuk modu presentzialean erakutsi ziren, ohatila edo gurpil aulki bat erabiliz, eta beste batzuk YouTubeko gure kanalean ikusgai dauden bideo didaktikoetako batzuk ikusiz azaldu ziren. Helburua zen entrenamendua errepikatuz hori egiteko modua erakustea, bertaratutakoek jarrera eta ohitura egokiak hartu ahal izan ditzaten, mugikortasun arazoak dituen pertsonaren mobilizazioa errazteko, mobilizazioak egiten dituenarengan bizkarreko mina eta lesioak prebenituz.

Dortsolunbarretako lesioak

Aldez aurretik, gure hizlariak adierazi zuenez, OMEk emandako datuen arabera, langileen %60 gerrialdeko minagatik kexatzen dira, eta minen %25 gehiegizko esfortzuengatik gertatzen dira. %25 horietatik, %65 kargak igotzeagatik gertatzen dira, eta gainerako %35ak garraioagatik eta bultza egin behar izateagatik.

“Min hartzen dugu pisuak altxatzeko joera naturala enborra tolestea izaten delako. Bizkarra ez dago pisuak jasotzeko prestatuta, eta are gutxiago posizio inklinatuetan. Horrelakoetan, indarra bizkarreko muskuluekin eta ornoetako lotailuekin egiten da. Arrazoi horiengatik gertatzen dira lesioak, hala nola lotailuen distentsioak, ornoarteko diskoen zapalketak, muskulu uzkurdurak…”, azaldu zuen Arrienek, bizkarrezurra “babestu behar dugun gorputzaren ezinbesteko puntu bat” dela azpimarratuz.

Horrez gain, asko dira behar bezala mobilizatzearen onurak, bai mobilizatzea behar duen pertsonarentzat (hobekuntza fisikoa, hobekuntza psikologikoa eta autonomia handiagoa), bai zaintzen duenarentzat (mina saihesten du, energia ekonomizatzen du eta autonomia eta lan gaitasun handiagoa lortzen da). Prebentzio ekintzaren xedea lanpostuari lotutako arriskuak ezabatzea da, horien artean, batez ere, gehiegizko esfortzuak eta posturak eragindako nekea. Arrisku horien abiapuntua da kargak edo pisuak behar bezala ez manipulatzea pazienteak altxatzean edo zutitzean. Postura txarrak hartzen badira edo postura behartuak errepikatzen badira, posturak eragindako nekea sortzen da.

Gehiegizko esfortzuen eta jarrera-nekearen prebentzioa

Prebentzio ekintzaren xedea lanpostuari lotutako arriskuak ezabatzea da, horien artean, batez ere, gehiegizko esfortzuak eta posturak eragindako nekea. Arrisku horien abiapuntua da kargak edo pisuak behar bezala ez manipulatzea pazienteak altxatzean edo zutitzean. Postura txarrak hartzen badira edo postura behartuak errepikatzen badira, posturak eragindako nekea sortzen da. “Karga lanek, behar bezala egiten ez badira, arrisku handiak dakartzate, batez ere bizkar-gerrialdekoak (lunbalgiak, lunbo-ziatikoak, diskoko herniak, etab.)”, ohartarazi zuen.

Bitxikeria gisa, eta higiene posturalari dagokionez, Arrienek “postura onaren” kontzeptua baztertu nahi izan zuen. Bere ustez, “ez dago postura idealik”. Osasunarentzat egokiena da postura aldatzea, sedestazio posizioak bipedestazio posiziokoekin txandakatzea eta mugimendua dakarten beste batzuekin konbinatzea.

Etxeko eta egoitzetako maneiu fisikoa

Kalte zerebrala edo gaixotasun neurologikoa duten pertsonen etxeko (eta egoitzetako) maneiu fisikoak zainketak eta arreta ematea eskatzen du. Askotan, beharrezkoa izan daiteke ingurunea egokitzea, batez ere komuna. Iban Arrienek erorikoak prebenitzeko jarraibide orokor batzuk azaldu zituen, sedestazio egokia (pertsona esertzeko modua) eta oheko posturaren tratamendua ahaztu gabe. Azken puntu horri dagokionez, ohean posizio ona mantentzeko jarraibide hauek nabarmendu zituen:

• gehien eragindako aldea estimulatzea
• burkoak behar bezala jartzea
• postura paziente bakoitzari egokitzea (gurutzatuta, horizontalean…)
• gorputz adar bakoitza behar bezala lerrokatzea
• hipertonia larrietan: postura inhibitzaileak
• hipersentsibilitatean: oheko arkuak erabiltzea

Mintegi batez ere praktikoan azaldu ziren, beste transferentzia batzuen artean, ohetik aulkira eta alderantziz nola igaro, ohean nola zutitu, nola eraman ohebururantz, ohe ertzean nola eseri, nola eraman gurpil aulkitik ohera edo besaulki batera, eta, laburpen gisa, gure fisioterapia arloko arduradunak eta, halaber, Euskadiko Fisioterapeuten Elkargoko lehendakariak alderdi hauek lantzea aholkatu zuen:

• Mobilizatu behar dugun pertsonari ahalik eta laguntzarik handiena eskatzea. Pertsonari ez ikusiarena ez egitea, “denbora irabazteagatik”.
• Pisua beti gorputzetik ahalik eta hurbilen edukitzea.
• Oinak zoruan tinko bermatzea. Hanka bat bestetik 50 cm bereiztea, gutxi gorabehera. Hanka pixka bat aurreratuago kokatzea, oreka egokia bilatuz.
• Hanketako muskuluak erabiltzea altxatuko dugun pertsonari lehen bultzada emateko. Hankak tolestuta, izterra eta aztala 90º baino gehiagoko angeluan jarrita.
• Grabitateaz eta objektuen kokapenaz baliatzea, pertsona goiko planotik behealdera lekualdatzeko, eta alderantziz.
• Esku ahurrarekin eta hatz mamiekin ondo heltzea. Heltzeko azalera zenbat eta handiagoa izan, orduan eta ahalegin txikiagoa beharko da.
• Pisua altxatu hankak luzatuz eta bizkarrezurra zuzen eta lerrokatuta mantenduz. Burua kokotsa pixka bat barrura dagoela.
• Besoek luzatuta lan egin behar dute, kargak zintzilik mantenduz eta jaso gabe. Gutxiago kostatzen da eta besoko muskuluak alferrik nekatzea saihesten da.
• Inoiz ez egin gerri birarik karga bati eusten zaion bitartean. Oinen posizioa aldatu behar da eta gero gorputz osoa biratu.
• Mendekotasuna duen pertsonaren neurrien eta premien arabera, ez izan zalantzarik laguntza eskatzeko edo bitarteko mekanikoak erabiltzeko.

Mobilizazio tekniketan entrenamendua emateaz gain, Iban Arrienek nabarmendu zuen segurtasunez mobilizatzeko ekipamendu eta euskarri egokiak aukeratzea garrantzitsua dela. “Bizkarra zuzen, hankak tolestuta, karga gorputzetik gertu, helduleku sendoak, oinak bereizita (bat mugimenduaren norabidean), euskarriak eta gorputzaren kontrapisua erabiltzea”, laburbildu zuen.

Gaixotasun neurologikoa duten pertsonak etxean mugitzeko teknika egokiak ikasten eta erabiltzen badira, etxeko zaintzaileen karga fisikoa eta emozionala murrizten da, lesioak prebenitzen dira eta gaixoaren zein zaintzailearen segurtasuna eta bizi kalitatea hobetzen dira. Horregatik guztiagatik, mintegiaren edukiak oso harrera ona izan zuen. Gainera, ikastaro honetan parte hartuta lortzen duten diplomak etxean aritzeko lana aurkitzen laguntzen die zaintzaileei.

Ohe artikultuak, etxeko garabiak, zarakarren aurkako koltxoiak, ibilgailuak, gurpil aulkiak, dutxarako jarlekuak… Norbaitek horrelako elementuren bat badauka egoera onean, eta dohaintzan eman nahi badu, 94 440 91 16 telefonora deitu edo bat@bultzatu.org helbidera idatzi dezake, eta hor jakinaraziko diote zein den bilgunerik hurbilena eramateko, edo, bolumen handiko objektu bat bada, hitzordua jarriko dute jasotzeko. Bilketarako gune horietako bat Bilboko Aita Menni Neurorrehabilitazio Zentroan dago, Egaña kaleko 10. zenbakian.  Hirugarren kanpaina honi Aita Menni Ahizpa Ospitalarioek kudeatzen duten Durangoko Joxe Miel Barandiaran Egoitza ere gehitu behar zaio (Joxe Miel Barandiaran Kalea, 1), lehen aldiz.

Hirugarren bilketa kanpainaren aurkezpenean, Bultzatu Fundazioko lehendakari Ines Venero azpimarratu zuenez, biztanleria zahartzearen testuinguruan, gero eta beharrezkoagoa da horrelako ekimen bat. Urte hauetan zerbitzua ezagutu ahala gero eta eskaera gehiago dagoela egiaztatu dutela ere adierazi zuen.

Bultzatu Fundazioko lehendakariak eta Jose Manuel Blasco BATeko koordinatzaileak aurreko kanpainetan lortutako erantzun ona azpimarratu zute. Elkartasun kolektiboari esker, hilabete hauetan 254 dohaintza jaso dira, 157 familia artatu dira eta 267 mailegu egin dira. Adibide gisa, Areatza udalerria aipatu zuten, hor zabaldu delako zerbitzua gehien, 55 biztanleko 1 mailegu egin baita.

Bizkaiko Elikagaien Bankuko presidente Luis Crovettok irakurri zuen deialdia, “berrerabiltzeko moduan dauden laguntza produktu guztiak dohaintzan emateko. Elkartasuna, baliabideen aprobetxamendua eta erabilera zirkularra hedatzeko. Helburu bikoitzarekin: familia askoz gehiagori laguntzea eta, hondakinak minimizatuz, ingurumena hobetzen laguntzea.

Argi dago sedazio oker batek pazientearen bizi kalitate okerragoa dakarrela, eta konplikazio kliniko larriak eragin ditzakeela, hala nola presio ultzerak, jarrerako deformazioak, etab.

Arrakastaren gakoa sedestazio indibidualizatuan dago. Gurpil aulkia, jarrerarako euskarria edo osagarriak hautatzeko unean, kontuan hartu beharreko funtsezko faktore batzuk daude, hala nola: pazientearen diagnostikoa, larruazalaren osotasuna, jarrerarako euskarriaren beharra, bizimodua, oztopo arkitektonikoak edo pazientearen helburuak.

“Paziente berri bakoitza pertsona berri bat da, eta, beraz, ikasteko erronka berri eta zirraragarri bat”
Nuria Horcajada, Sunrise Medicaleko product managerra

Sedestazio egoki baterako irizpide orokorrak

• Burua eta bizkarrezurra zuzen.
• Pelbisa lerrokatua, bermatzeko puntu uniformearekin, eta aulkiaren atzealdetik ahalik eta hurbilen.
• Aldaka 90º-ko flexioan.
• Belaunak 90º-ko flexioan.
• Orkatila eta oina 90º-ko posizio neutroan.
• Goiko gorputz adarrak ondo bermatuta (saihestu sorbaldak altxatzea).
• Deformazioak badaude, egokitu egin behar dira.

Gurpil aulkian posizionatzeko sekuentziaren ordena (pertsonaren beharren arabera)

1. Pelbisa posizionatu, sedestazioaren funtsezko pieza baita (egonkortasuna) . Anatomiagatik, beheko eta atzeko egonkortasuna behar da, posizio neutroan mantentzeko. Horrela, toraxa luzatzea sustatzen da eta goiko gorputz adarren funtzioa errazten da.
2. Beheko gorputz adarrak posizionatu.
3. Enborra eta goiko gorputz adarrak posizionatu.
4. Burua jarri.

Sedestazio egoki baten helburu nagusiak

Lau kontzeptu hauen inguruan multzokatu litezke:

• Konforta: pertsona batzuek ezin dute posizioa aldatu eta ordu luzeak ematen dituzte eserita. Konfortak sedestazioarekiko tolerantzia handitzen du.
• Egonkortasuna: egonkortasuna da mugikortasunerako baldintzetako bat. Pazientearen funtzionaltasun potentziala maximizatzeko, sedestazioak egonkorra eta segurua izan behar du.
• Funtzionaltasuna: sedestazio egoki batek arnasbideen funtzioa eta irensketa optimizatzen ditu, eremu bisuala hobetzen du, eta estimulazio kognitibo/psikosozial, independentzia eta autoestimu handiagoak eskaintzen ditu.
• Prebentzioa: pazientearen miaketan funtsezko bi kontsiderazio daude, sedestazio egoki baterako beharrak neurri handi batean zehaztuko dituztenak. Lehenengoa larruazala da, presio ultzeretarako arriskua. Bigarrena, berriz, jarrerarako euskarria da, paziente bakoitza modu egokian zuzen eta egonkor jarri beharra.

Larruazala

Sedestazioan, presioa honela banatzen da:

• %65 tuberositate iskiatikoen eta femurraren gainean.
• %19 oinen gainean.
• %14 bizkarraren gainean.
• %2 besaurreen gainean.

Presio ultzeren prebentzioari dagokionez, garrantzitsua da pazientea eskuekin ukitu ahal izatea, hamar-hamabost minutuan behin berme iskiatikoak aulkiaren planotik jasoz. Bere kabuz pisu aldaketak egiteko gaitasunik ez duten pazienteetan, baskulazioaren aukera dago; horrela, pelbisaren gaineko presioa (tuberositate iskiatikoak eta sakroa) deskargatzen dugu, eta enborrerantz banatzen da, grabitatearen eraginez. Gorputzaren pisuaren erdia eserlekutik bizkarraldera pasatzen da, 45º-ko baskulazioarekin.

Presio ultzerak sortzeko beste arrisku faktore bat marruskadura eta zizaila dira. Zentzu horretan, paziente ezegonkorra aurrerantz ez irristatzea zaindu behar da, eta mugimendu errepikakorrak ere garrantzitsuak dira, hala nola transferentziak, tente jartzea eta gurpil aulkian egindako jarduerak.

Gainera, kontaktu guneko berotasuna, izerdia eta hezetasuna ere zaindu egin behar dira, eta larruazalaren osotasuna kontserbatzen duten materialak erabili, lehor eta babestuta mantenduz.

Kuxinaren sakonera garrantzitsua da. Kuxina laburregia bada, femurren gaineko presioa ez da behar bezala banatzen, eta, beraz, tuberositate iskiatikoak gehiegi kargatuko ditugu. Aitzitik, kuxin luzeegi batekin pelbiseko atzerako bertsioa eragin daiteke, kuxinaren eremu distalean eremu popliteoa jotzen delako eta ezin delako pelbisaren berme simetrikoa lortu (aurre-goiko arantza iliakoak atze-goiko arantza iliakoak baino altuago geratzen dira), eta horrek sakroan eskara sortzeko arriskua dakar. Eskarak sortzeko arriskua murriztu egiten da berme gunea anatomikoki eratutako kuxin batean eta paziente bakoitzaren neurrira jarritako sakonune pelbiko batekin jartzea lortzen bada.

Jarrerarako euskarria

Pelbisa da posizionamendu mota guztietan jarduteko lehen puntua. Pelbisaren egonkortasuna ziurtatzeko (albokoa eta aurre-atzekoa) funtsezkoa da euskarriaren gainazala irmoa eta egonkorra izatea; horrela, jarrera simetrikoa, tentea eta beheko gorputz adarren lerrokatzea ere maximizatuko da.

Paziente batek izan dezakeen egonkortasun falta konpentsatzeko, jarrerarako euskarri indibidualizatu batek ematen duen kanpo egonkortasuna erabiltzen da. Pelbisaren egonkortasun optimoa lortzeko, aurre-atzeko noranzkoan, kuxinaren formaz gain, euskarri irmo bat behar da, atze-goiko arantza iliakoen mailan.

Posizionamenduari dagokionez, oinarrizko kontzeptu batzuk erabil daitezke gida gisa:

• Ingurune pelbikoaren zabalera: trokanterrak bermatuta egon behar dira eta protuberantzia iskiatikoak babestuta.
• Ingurune pelbikoaren luzera: ipurmasailek euskarria eduki behar dute, karga femurrerantz birbanatzeko, egonkortasuna lortzeko. Protuberantzia iskiatikoak babestuta egon behar dira jarduera funtzionalak egiten direnean.
• Euskarri femoralaren luzera: femurraren euskarriak pelbisa egonkortzen du, beheko gorputz adarrak ezin hobeto posizionatzen ditu eta eremu iskiatikotik presioa birbanatzen du.
• Pelbisaren sakonunearen sakonera: ipurmasailei euskarria eman behar zaie, aldakaren angelu optimoa mantenduz. Ingurunearen sakonera egokia trokanterraren eta tuberositate iskiatikoaren arteko distantziaren araberakoa da (5-7 cm).
• Atzeko euskarri pelbikorik ez dagoenean, pelbisa erretrobertsioan erortzen da, lordosi lunbarra galtzen da eta aldakak aurrerantz irristatzen dira.
• Alboko euskarri pelbikorik ez dagoenean, pelbisak eta bizkarrezurrak asimetriarantz jotzen dute, pelbisa zeharka edota erretrobertsioz kolapsatzen da, lordosi lunbarra galtzen da eta aldakak aurrerantz irristatzen dira.
• Toraxaren alboko euskarriri dagokionez (1, 2 edo 3 puntukoa), azalekoegia bada, baliteke alboetako egonkortasun egokia ez ematea, eta sakonegia bada, berriz, funtzionaltasuna arriskuan jar dezake edo lesioak eragin ditzake.
• Euskarri torazikoaren formak/inguruneak kontaktuko gainazal optimoa eman behar du, gainazal eskas batek enborra aurrerantz kolapsatu dezakeelako, enborra albora eror daitekeelako eta burua eta lepoa posizio desegokian jar daitezkeelako. Aitzitik, kontaktuko gainazala handiegia bada, funtzioa inhibitu daiteke eta jarrera zifotikoa eragin.
• Euskarri torazikoa baxuegia denean, gerrialdea ez da ondo bermatzen, karga banaketa desegokia gertatzen da zutabe torazikoan eta enborra kolapsatu egiten da enborraren kontrolik ez duten pazienteengan. Aitzitik, altuegia bada, funtzioa kolokan egon daiteke, eta pelbisa eta/edo enborra aurrerantz bultzatzen da.
• Atzeko euskarri pelbikorik ez badago, gerrialdeak ez du babesik eta kolapsatu egiten da. Aitzitik, gerrialdeko euskarria gehiegizkoa bada, pelbisa antebertsiorantz doa, aldakak aurrerantz irristatzen dira eta enborra hiperestentsioratz doa, eta funtzioa arriskuan jartzen da.

Posizionamendu sistema indibidualizatu bat gomendatu ahal izateko, ebaluazio klinikoan aurki ditzakegun deformazio edo eredu nagusiak ezagutu behar dira. Baloratu beharreko mailak hauek dira:

• Pelbisaren antebertsioa:
  
• • Aurre-goiko arantza iliakoak atze-goiko arantza iliakoak baino baxuago daude.
  • Gerrialdeko hiperlordosia gertatzen da.
  • Kausa posibleak:
    • hipertonia aldakako flexoreetan
    • hipertonia bizkarreko muskulaturan
    • hipotonia abdominala
  • Pelbisaren gehiegizko antebertsio bat kontrolatzeko, aurre-goiko arantza iliakoan gerriko bat jar daiteke.

• Pelbisaren erretrobertsioa:

• • Aurre-goiko arantza iliakoak atze-goiko arantza iliakoak baino altuago daude
  • Tuberositate iskiatikoak aurrerantz irristatzen dira
  • Zifosia handitzen da
  • Presio puntuak sakroan eta bizkarrezurrean dira
  • Kausa posibleak:
    • hipertonia abdominala (kanpo muskulu zeiharrak, abdomeneko muskulu zuzena)
    • iskiotibialen laburtzea edo hipertonia
  • Pelbisaren gehiegizko erretrobertsioa kontrolatzeko, errotazio ardatzaren aurreko gerriko pelbikoa jar daiteke

• Pelbisaren zeihartasuna:
  • Zeihartasunaren aldeko hemipelbisa beste hemipelbisa baino baxuago dago.
  • Presio puntua zeihartasunaren aldeko tuberositate iskiatikoaren gainera erortzen da.
  • Konpentsazioko eskoliosia sortzen da.
  • Peelbisaren zeihartasuna kontrolatzeko, egituratuta dagoen edo ez baloratu behar da. Egituratuta badago, ezin da zuzendu, baina propiozepzioaren sentsazioa eman dakioke altxatuta geratzen den tuberositate iskiatikoari dentsitate biguneko material batekin, eta horrela presioak hobeto banatu. Egituratuta ez badago, baxuago geratzen den tuberositate iskiatikoaren azpian dentsitate irmoko material bat jarriz zuzendu daiteke. Aplikatu beharreko dentsitatea, ordea, ezin da gogorregia izan, presio ultzera bat eragin lezakeelako

• Pelbisaren errotazioa: 
  • Pelbisaren errotazioaren kontrola trokanterraren gainetik igarotzen den gerriko batekin egiten da. Batzuetan, aurreratuago/errotatuago geratzen dena aurre-goiko arantza iliakoan kuxin bat jarri behar da.

Posizionamendu konplexuen %30 pelbisa ondo kontrolatuz konpontzen dira, besterik gabe.

Bibliografia

• Driving to Learn. The role of powered wheelchair training in rehabilitation. Autor: Lisbeth Nilsson.
• The Process of Growing Consciousness of Tool Use – A Grounded Theory of Deplateauing. Autor: Lisbeth Nilsson.
• http://www.biortek.com (Igor Caro)
• http://www.sunrisemedical.es
• http://wheelchair.ca/powerseating.php
• http://www.stealthproducts.com/catalog/i2i
• http://www.wheelchairjunkie.com
• http://www.mda.org/Publications/Quest/q115wheelturns.html
• http://www.lisbethnilsson.bd.se/fram_eng.htm

Komunikabideei egindako adierazpenetan, diputatu nagusiak iragarri du, zerbitzu eta prestazio desberdinen konbinazioari esker, mendekotasuna duten pertsonak euren etxean bizitzen jarraitzea 5 urtera arte luzatzen dela, egoitzetako sarrera atzeratuz. Gaur egun, egoitzetan sartzeko batez besteko adina 84,42 urtekoa da, eta gehienak (%86) mendekotasun maila handiko profilak dira (II. eta III. graduak). Olanok zehaztu du etxean mendekotasuna duten pertsonek gehien erabiltzen dituzten zerbitzuak prestazio ekonomikoak eta laguntza teknikoak direla, eta zerbitzuak konbinatuz gero, adinekoek urte gehiagoz bizi daitezkeela etxean, kalitatezko zaintza pertsonalizatua bermatuz. Ildo horretan, etxeko laguntzak zabaltzen jarraitzearen alde egin du, urtez urte hazten jarraitzen dutenak.

Gizarte Politikako departamentuak 28.494 pertsona artatzen ditu gaur egun, plaza duten zerbitzuen, etxeko laguntzen, balorazioen eta prestazio ekonomikoen bidez. 2021ean 18.022 pertsona lagundu dira prestazio ekonomikoen bidez, 61 milioi euro ingururekin, eta 4.382 pertsona etxeko laguntza teknikoen bidez. Laguntza ekonomiko eskatuenak laguntza pertsonalerako (LPPE) eta familia-inguruneko zaintzarako (FIZPE) laguntzak dira, guztira 14.500 onuradun izan dituztenak 2021ean, eta 58,5 milioi euro bideratu dira bi prestazio horietara.

2021ean Gipuzkoako Foru Aldundiak 18.022 pertsonari eman die laguntza prestazio ekonomikoen bidez, 61 milioi euro bideratuz, eta 4.382ri etxeko laguntza teknikoen bidez.

LPPE-a urtetik urtera gehien hazten ari den prestazio mota da, hazkunde esponentzialarekin. 2021ean 7.823 izan dira onuradunak, duela sei urte baino %27,7 gehiago. Gainera, diputatuak adierazi du Estatuan ematen diren mota horretako prestazioen %90 Gipuzkoakoak direla, “zaintza profesionalizatzeko egin dugun apustuaren erakusgarri”. Gainera, azken urtean laguntza hori 5 milioi eurotan handitu dela ere zehaztu du.

Azken hamarkadan, esponentzialki hazi da etxean bizi diren mendeko pertsonen kopurua, egoitza-zentroetan bizi direnen aldean, “eta lanean jarraitzen dugu gero eta gehiago izan daitezen”. Hori dela eta, diputatu nagusiak nabarmendu du lurraldeko udalekin etxebizitzako arretari dagokionez ematen ari den “lankidetza eta koordinazio estua”, eta azaldu du Etorkizuna Eraikiz eta Gipuzkoa 2020>2030 Agendaren esparruan Aldundia etxean zaintzeko estrategia bat garatzen ari dela, “laguntza oso, pertsonalizatu eta berritzaile batean oinarrituko dena, non komunitateak zeregin nabarmena izango duen”.

Etxetek, laguntza teknikoa etxean

Etxeko zainketen estrategia horren barruan, Gipuzkoako Foru Aldundiak etxeko ekipamenduak eta laguntza teknikoak zabaltzen jarraitzeko apustua egiten du, eguneroko jarduerak egiteko laguntza-premiak dituzten pertsonen autonomia pertsonala eta bizi-kalitatea hobetzeko. Horretarako, orientazio pertsonalizatua eskaintzen da etxean bertan, eta laguntza-produktuak nahiz etxeko irisgarritasuna hobetzeko laguntza ekonomikoak ematen dira, oztopo arkitektonikoak kenduz eta autonomia bultzatuz.

Aita Menniko zuzendariak eskerrak eman dizkio Gipuzkoako Foru Aldundiari zerbitzu hori kudeatzeko konfiantzagatik, dagoeneko Gipuzkoako 5.000 etxebizitza baino gehiagotara iristen dena. “Zerbitzu jasangarria eta eraginkorra da, eta urtean 4,21 milioi euro aurreztea ahalbidetzen da ekipoen berrerabilerari esker”. Testuinguru horretan, Tellaechek azpimarratu duenez, Etxeteken lan egiten duten Aita Menniko langileei esker, ekipamendua entregatzeko eta jasotzeko epeak hobetu dira, eta 21 egunekoak dira pertsona erregistratu, balorazioa egin eta materiala etxera bidaltzen zaionetik. Erabiltzaileei egindako gogobetetze-inkestek emandako iritzi positiboa ere nabarmendu du. Inkesta horietan, ia %99k zerbitzua entregengatik gomendatuko lukete, eta %96k jasotako orientazioagatik.

Etxetek programa 1989an sortu zuen Aldundiak, duela 33 urte, eta ordutik 66.000 pertsona inguru artatu dira, 4.382 azken urtean. Artatutako pertsonen %76k 75 urte baino gehiago ditu, eta gehien eskatzen diren produktuak oheak eta osagarriak (4.711 2021ean), gurpil-aulkiak (788), bainu-osagarriak (756), garabiak (724) eta eskailera-igogailuak (252) dira.

Albistea hedabideetan:

Gipuzkoa: los mayores ingresan cinco años más tarde en las residencias gracias a los diferentes servicios existentes

Diputación de Gipuzkoa apoyó en 2021 a 18.022 personas a través de prestaciones económicas, con 61 millones de euros