Hiru egun arnasa hartzeko, elkarrekin egoteko eta bizitza beste ikuspegi batetik begiratzeko

Ospitalarioak Fundazioa Euskadiko Arrasateko osasun mentaleko unitateko egonaldi luzeko unitatean artatutako 30 pertsonak, bost profesionalen laguntzarekin, esperientzia berezi batean parte hartu dute azken egunotan Arantzazun.

Hiru egunez Elkarrekin BILA programan parte hartu dute. Ekimen hau Arantzazuko Frantziskotarrek bultzatzen dute, eta kolektibo zaurgarriei doako egonaldiak eskaintzen dizkiete, ohiko ingurunetik kanpo atseden, elkarbizitza eta topaketa espazioak sortzeko.

Ez da Ospitalarioak Fundazioako pertsonek programa honetan parte hartzen duten lehen aldia. Izan ere, bosgarren aldia da jada. Eta horrek erakusten du zein garrantzitsua den horrelako esperientzia bat osasun mentaleko prozesu luze eta konplexuak bizi dituzten pertsonentzat.

Errutinatik ateratzea ere zaintzaren parte da

Egonaldi luzeko unitateetan dauden pertsonentzat, egun batzuetan ospitaletik irtetea ez da jarduera desberdin bat bakarrik. Beste erritmo bat bizitzeko aukera da, naturarekin harremanetan jartzekoa, komunitatean egoteko eta ospitaletik kanpoko eguneroko bizitzarekin berriro konektatzeko.

Horixe izan da egonaldi honen helburua: hiru egun arnasa hartzeko, elkarrekin egoteko eta Arantzazuk eskaintzen duen ingurune berezian bizitzeko.

Naturak, arteak eta komunitate giroak sortzen duten espazioak lasaitasuna, elkarrizketa eta topaketa errazten ditu.

Susperraldia ere bada berriro bizitzaren parte sentitzea

Ospitalarioak Fundazioan egunero lan egiten dugu osasun mentaleko kasu konplexuak dituzten pertsonekin, askotan denboran luzatzen diren prozesuekin, jarraipen espezializatua eta talde profesionalen laguntza eskatzen dutenak.

Horregatik badakigu susperraldia ez dela soilik esku-hartze klinikoaren emaitza.

Halako esperientziek laguntzen dute tentsio emozionala murrizten, autoestimua indartzen, harremanak sendotzen eta aurrera egiteko motibazioa berreskuratzen.

Eta hori da, hain zuzen ere, egonaldi honetan ikusi dena:
gozamena, lasaitasuna, elkarbizitza eta aurrera jarraitzeko gogoa.

Prozesu luzeetan, halako momentuek balio handia dute.

Natura, artea eta komunitatea ongizatearen zerbitzura

Elkarrekin BILA programaren helburua hori bera da: egoera zaurgarrietan dauden pertsonei aukera ematea egunerokotasunetik irteteko eta naturarekin, artearekin eta komunitatearekin lotutako esperientzia aberasgarri bat bizitzeko.

Parte-hartzaileentzat, egun hauek irteera bat baino askoz gehiago izan dira.
Elkarrekin egoteko, babestuta sentitzeko eta komunitate baten parte izateko aukera izan dute.

Ospitalarioak Fundazioa Euskaditik eskerrak eman nahi dizkiegu Arantzazuko Frantziskotarrei, programa hau bultzatzeko erakusten duten konpromiso eta eskuzabaltasunagatik.

Izan ere, osasun mentalaz hitz egiten dugunean, jarraikortasunaz, komunitateaz eta pertsonak berriro bizitzarekin konektatzeko aukerez ere ari gara.

Eta hor ere badago zaintza.

Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiak antolatuta, Eusko Jaurlaritzako Justizia eta Giza Eskubideen Sailaren eta Osasun Sailaren, Osakidetzaren eta Ospitalarioak Fundazioa Euskadiren laguntzarekin, “Dolua bizitzan eta heriotzan: harrera eta laguntza pertsonala, soziala eta instituzionala” ikastaroa egin zen irailaren 11n eta 12an, Donostiako Miramar Jauregian Ikastaroaren garapenean, heriotzari, doluari, laguntasunari eta suizidioaren prebentzioaren eta ondorengo lanketaren garrantziari lotutako gaiak jorratu ziren.

Eusko Jaurlaritzako Justizia eta Giza Eskubideetako sailburu M. Jesus San Josek inauguratu zuen ofizialki ikastaroa. Ekitaldian —Ospitalarioak Fundazioa Euskadiri (lehen Aita Menni Ahizpa Ospitalarioak) eskerrak eman zizkioten osasun mentalaren alorrean egunero egiten duen lanagatik—, Iñaki Madariaga doktore eta gure ospitaleko Lege Psikiatriako Unitateko zuzendariak hartu zuen parte, Iñaki Subijana epaile eta Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiko presidentearekin eta Ines Soria magistratu eta Justizia eta Giza eskubideen Saileko aholkulariarekin batera, biak ere mintegiaren zuzendari.

Udako Ikastaro horretan 134 lagunek eman zuten izena, eta heriotzari lotutako dolua jorratu zen, baina baita beste bizi prozesu batzuei lotutako dolua ere, besteak beste, gaixotasun mentala izanik delitu larri bat egin duen pertsona bati askatasunaz gabetzeko zigor bat betearaztea bizi ibilbidearen zati gisa.

Dolu eta laguntasunari buruzko mahai ingurua, sistema judizial, polizial eta sanitarioari dagokienez

Hilaren 12ko goizean beste mahai ingurua bat egin zen, “Dolua eta laguntasuna sistema judizial, polizial eta sanitariotik igarotzean. Segurtasun eta osasun mentaleko neurriak betetzeari eta bere buruaz beste eginda hiltzeari buruzko aipamen berezia: koordinatzeko jarraibideak” izenburupean, eta aurre egiteko dinamikak azaldu ziren, doluan laguntzeko trebetasunean sakondu zen, eta doluan dauden pertsonei min gehiago ez sortzeko beharrezkoak diren jarduera eta lankidetza sozial eta instituzionaleko ildoak artikulatu beharra nabarmendu zen. Izan ere, erakunde eta botere publikoek ere jabetu behar dute sistema sanitario, polizial eta judizialetik igarotzeak pertsonengan sortzen duen inpaktu emozionalaz, eta horrek eragin dezakeen min erantsiaz.

Mahaia Iñaki Subijana Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiko presidenteak moderatu zuen, eta partaideak izan ziren —Madariaga doktoreaz gain— Eva Bilbao erizain eta Bizirauneko presidentea, Ana Abasolo Auzitegi Medikuntzako Euskal Erakundeko auzitegiko medikua eta Jose Javier Peña Ertzaintzako komisarioorde, psikologian lizentziadun eta genero indarkerian aditua.

Saioan, erakundeen arteko koordinazioaren beharra nabarmendu zen, heriotza bortitzek edo suizidioak eragindako dolu prozesuetan diren familiei sufrimendua gehitzea saihesteko. Jose Javier Peña ertzainak egoera horietarako dauden polizia prozedurak zehaztu zituen, eta eszena zaintzearen, ebidentziak biltzearen eta senideei informazio argi eta hurbila ematearen garrantzia azpimarratu zuen. Ana Abasolo auzitegiko medikuak auzitegiko medikuntzaren funtzioa eta prozesua humanizatzeko jarduerak azaltzearen garrantzia azpimarratu zituen. Eva Bilbaok, berriz, maite duten pertsona bat suizidatuta galdu duten pertsonen ordezkari gisa, familien ikuspegia eman zuen, enpatiari eta sentsibilitateari dagokienez azken urteetan egindako aurrerapausoak azpimarratuz, baina baita komunikazioa hobetzeko beharra ere, gorpuaren agurra, hildakoaren gauzak entregatzea eta laguntza psikologikoa eskuratu ahal izatea ere.

LPU, segurtasun neurriak dituen unitate asistentziala

Madariaga doktorearen ekarpenak Arrasateko gure ospitaleko Lege Psikiatriako Unitate aitzindarian egiten den lanari buruzkoak izan ziren, buru nahasmendu larria izanik delitu ekintzak egin dituzten eta segurtasun neurriak betetzen dituzten pertsonei dagokienez. Azaldu zuenez, kasu gehienetan paziente psikotikoak dira, bi eredu nagusiri erantzuten dietenak: eldarnio paranoideen ondorioz, konbentzimendu defentsibotik jarduten dutenak, eta diagnostiko depresiboa dutenak, delitua egiteko motibazioen artean biktima babestea ere izan dezaketenak.

Gure psikiatrak azpimarratu zuen, gaixotasun mentala izanik delitu larria egin duten pertsona horien kasuan, dolua lantzea eta horri aurre egitea zailagoa izan ohi dela hasierako faseetan, pazienteak eldarniozko konbikzioa duenean, eta lanketa hori egonkortze klinikoaren eta tratamendu farmakologikoaren mende dagoela. «Dolua bera ekuazio konplexua da, eta hainbat aldagai ditu. Ez da gauza bera pertsona batengandik defendatzeko ekintza bortitza egin duen pertsona baten dolua, edo, paradoxikoki, biktima babesteko egin duenarena». Lehenengoan, dolua egiteko probabilitatea konplikatua da, zaila, are gehiago lehen etapetan. Lehen paziente mota horretan, doluaz hitz egitea, ondo zainduta egotea eta eraso gehiago ez egitea lortzea da, dela senideei bisitetan, dela beste paziente batzuei edo osasun langileei, paziente horiek ingurunearekiko jokabide oso suntsitzailea adierazten baitute. Paziente psikotiko depresiboaz ari bagara, ordea, egin beharrekoa da horiek zaindu, baina batez ere arrisku autolitikoa saihestu, erru kontzeptua baitute».

Ildo horretan, Madariaga doktoreak azken hamarkadetan psikiatrian egindako aurrerapenak nabarmendu zituen, eta segurtasun neurri bat bete behar duten paziente horien arretan gure LPUa bezalako baliabide espezializatuek duten funtzioa azpimarratu zuen. Era berean, azpimarratu zuen duela 12 urtetik Arrasateko gure ospitalean segurtasun handiko unitate psikiatriko bat izateak hau ekarri duela: gaixotasun mental larriagatik arrazoi penalak dituzten pertsonek Euskal Herritik irten behar ez izatea, zigorra betetzen duten bitartean, tratamendu hori jasotzeko, eta espetxean sartu behar ez izatea epai judizial bat betetzeko, unitatea ireki aurretik gertatzen zen bezala. «Justizia terapeutikoa gehiago garatu duten herrialde batzuk dauden arren (askatasunaz gabetzeko zigorra espetxe batean bete beharrean, osasun zentro batekin ordezkatzea), gaur egun gu oso kokapen duinean gaude», adierazi zuen.

Gure erakundetik joan ziren Egoitz Zabala, Pastoraltza eta Arreta Espiritual eta Erlijiosoko koordinatzailea, eta Alfonso Saez de Ibarra Olasolo, psikologia klinikoko espezialista, zeinak mintegi bat eman zuen, “Patologia duala izanik, bazterketa arriskuan dauden duten pertsonei laguntzea” izenburuarekin.

Patologia duala: gaixotasun mentala eta adikzioak

Patologia dualean, pertsona berean gaixotasun mentala eta adikzio jokabidea elkartzen dira, eta, giltzapetuta dauden pertsonen kasuan, substantziekiko adikzioa izan ohi da. Duela gutxi, Espetxeko Osasun Mentaleko Jardunaldian emandako hitzaldi batean, LPUko arduradun Iñaki Madariaga psikiatrak adierazi zuenez, Espainian patologia mentalen bat duten 59.000 pertsona daude askatasunik gabe, eta horietatik 4.000 inguruk gaixotasun psikiatriko larriak dituzte.

2022an, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak 2023-2028 Osasun Mentaleko Estrategian jasotako datuen arabera, Osasun Mentaleko Sarea 795 pertsona artatzen zituen autonomia erkidegoan, nahasmendu mental larria eta substantzien erabileraren nahasmendua zutenak –662 gizon eta 133 emakume, gizonak 50 urteko batez besteko adinekoak, eta emakumeak 56koak–, baina dokumentuak gaiari buruzko azterlanen falta nabarmentzen du, eta esaten du “datuak, seguruenik, altuagoak” izango direla. Berriki egindako azterketa espezifikorik ez egoteak eragotzi egiten du EAEko espetxeetan patologia dualaren prebalentzia zein den jakitea, baina, kontuan hartuta gaixotasun mentalaren prebalentzia espetxeetan biztanleria orokorrean dagoena baino askoz handiagoa dela (7 halakoa ere bai, Osasunaren Mundu Erakundearen arabera), ez da ausartegia pentsatzea gure autonomia erkidegoko espetxeetan patologia duala oso presente dagoela.

Espetxe Pastoraltzaren esparruan borondatezko lana egiten duten pertsonei laguntzeko, Alfonso Saez de Ibarra psikologoak errepaso bat egin zuen; hasteko, osasun mentalaren, nahasmendu mental larriaren, substantzien erabileraren nahasmenduaren eta patologia dualaren kontzeptuak azaldu zituen, eta aztertu zuen nolakoa den haurtzarotik helduaroko etapa autonomora iristeko bilakaera, bilakaera horretan ager daitezkeen gatazkak, garatzen diren ikaskuntzak, eta nola eragiten dion horrek guztiak pentsamenduaren, emozioen eta portaeraren heldutasunari.

Gure psikologoak neurosi, psikosi, eskizofrenia, nortasunaren nahasmendu edo psikopatiaren ezaugarriak zehaztu zizkien bertaratutakoei, eta ondoren substantzien erabileraren nahasmenduari erreparatu zion, horien artean egonik alkohola, opioideak, cannabinoideak, kokaina, lasaigarriak, estimulatzaileak, haluzinogenoak, tabakoa, disolbatzaileak eta beste substantzia psikotropiko batzuk. Saez de Ibarrak eskizofreniako ahultasunaren teoria azaldu zuen, non faktore biologiko, psikologiko eta sozialek esku hartzen duten, eta pertsona batek desegokitze sozial batera iritsi arte egin ditzakeen urratsak zehaztu zituen, bazterketara edo legezko desegokitzera eraman dezaketenak, non bat egiten duten munduaren pertzepzio oker batek eta delituak egitera eraman dezaketen helburu propioetarako lehentasun emozional zein arrazionalek.

Emozioen kudeaketa

Gure psikologoak espetxeetan egiten duten pastoral lanean eragin dezaketen gertakari batzuen berri eman zien bertaratutako boluntarioei, jakitun izan daitezen eta horiei errepara diezaieten. Adibidez, gogorarazi zien arazoak dituzten pertsonei laguntzean, askotan, transferentzia inkontziente bat sor daitekeela, hau da, giltzapetutako pertsonak laguntzailearengan sentimenduak, nahiak, jarrerak edo itxaropenak proiekta ditzakeela, jatorrian bere iraganeko edo espetxetik kanpoko bizitzako pertsona esanguratsuei zuzenduak, alboan duen pertsona horrek proiekzio hori eragiteko ezer egin ez badu ere. Horrek emozioak sor ditzake giltzapean dagoenarengan, behar bezala kudeatu behar direnak, eta, are gehiago, lagun egiten duen pertsonarengan ere emozioak eragin ditzake, bere bizitza pertsonaleko gertaerak, pertsonak edo egoerak gogorarazten dizkiolako.

Alfonso Saez de Ibarrak, gainera, esan zienez, betetzen duten eginkizunetik “sendatzea” edo “berriro heztea” ezinezkoa bada ere, pertsona horiek maiz nahasmendu kronikoak izaten dituztelako, eta bizitza edo arazoak konpondu ezin badizkiete ere, bai euskarri gisa balio dezaketela pertsona horiek beren gain hartu behar duten suspertze prozesuan. Espezialistak bere burua ere babestu eta emozionalki gehiegi inplikatzeko arriskutik aldendu behar dutela gomendatu zien, baina bizitzaren zati bat bai eskain dezaketela, eta gogoeta egin beren lan pastoralean zerk motibatzen dituen eta pertsona horiekin zer bilatzen duten ulertzeko, bere ahaleginaren emaitza, batzuetan, espero zena ez izatea litekeena dela onartuz.

Saioa pastoralistentzako beste gomendio batzuekin amaitu zen: epaitu gabe entzunez laguntza emozionala ematea, pertsonen ezinegona onartuz eta denbora partekatuan haien sufrimendua arintzen saiatuz; nork bere arazoez arduratzera animatzea, biktimismoan erori gabe, haien autonomia estimulatuz eta helburuak ezartzen lagunduz; eta pertsona horien beharretako batzuk asetzea, hala nola kontaktu soziala, aitortza, beren duintasunaren baieztapena edo lotura bat ezartzea.

Ebaluazioa

Kaferako etenaldi baten ondoren, batzarrean parte hartu zuten boluntarioek ebaluazio pertsonala, zein taldekoa egin zuten. Honen ostean, pastoraltzako kideak, lagunarteko bazkarira joan aurretik, esker onez, Konbertsioko Kaperara joan ziren.

Edozein ospakizunetan bezala, hemen ere, oso garrantzitsua da boluntarioentzako mahaiaren inguruan biltzeko unea; elkarrekin egoteko, Gipuzkoako hainbat eremutako taldekideak agurtzeko, hitz egiten aritzeko…

Amaitu aurretik, jardunaldian parte hartu zuten pertsonek, Koldo Cacho jesuitaren eskutik, Ate Santua eta Basilika bisitatu ahal izan zituzten.

“Nahasmendu mental larria arlo penalean: arreta sanitario eta judizialaren ereduaren erronkak eta errealitateak” izeneko mahaian emandako hitzaldian, Madariaga doktoreak adierazi zuenez, preso horiek espetxean jasotzen duten arreta “ez da bereziki mesedegarria”; patologia mentalen bat duten eta askatasunik gabe dauden pertsonak 59.000 inguru dira, eta horietatik 4.000 inguruk gaixotasun psikiatriko larriak dituzte.

Gure psikiatrak azaldu zuenez, Lege Psikiatriako Unitateak 20 ohe ditu, duela hamabi urtetik dago martxan, eta gaixotasun mentalaren ondorioz delitu larriak egin eta epai judizial bidez ezarritako segurtasun neurria betetzen ari diren pazienteak hartzen ditu. Kasu horietan, helburua da pazientea ospitale ingurune batean klinikoki egonkortzea, ondoren unitate konbentzional batera eramateko edo, ezegonkortasunak jarraitzen badu, zentro zibil batera.

Madariaga doktoreak nabarmendu zuen osasun arloko langileek pazienteak osotasunean kudeatzen dituztela, eta ez dela beharrezkoa izan Ertzaintza edo antzeko polizia kidegoen esku hartzea: “Inoiz ez dute sartu behar izan”.

Espetxeko osasun mentala: legearen eta medikuntzaren artean

Mahai inguru berean, Susana Lopez Bartzelonako Fiskaltzako Espetxe Zaintza Zerbitzuko fiskalak azpimarratu zuen delitu baten ondoren bi bide juridiko daudela: zigorrak eta segurtasun neurriak. Azaldu zuenez, azken horien xedea da gaixotasun mental baten testuinguruan delituak egin eta, tratamendu egokirik jasotzen ez badute, arriskuak dituzten pertsonak sendatzea edo inokulizatzea.

Gogorarazi zuenez, segurtasun neurriek erakunde batean barneratzea ekar dezakete –zentro psikiatrikoetan, hezkuntza berezikoetan edo mendekotasuna gainditzeko zentroetan–, eta erantzukizun kriminaletik salbuetsita dauden pertsonei zuzenduta daude. Espainian espetxeko hiru unitate psikiatriko bakarrik daude: Alacanten, Sevillan eta Katalunian (Brians 1), baina Lopezek azpimarratu zuen Arartekoak gomendatu duela azken hori kartzelaren esparrutik kanpo kokatzea, izaera asistentzialari lehentasuna emateko.

Fiskalak ondorioztatu zuenez, “medikuak dira osasun mentalaz ulertzen dutenak, ez legelariak”, eta deitoratu zuen batzuetan ikuspegi klinikotik egokiena dena “ezin dela legez aplikatu”.

Auzitegi medikuntzaren zeregina

Luis María Planchat doktoreak ere parte hartu zuen, Kataluniako Institut de Medicina Legal i Ciències Forenseseko (IMLC) auzitegi medikuak, eta arlo penalari lotuta egonik gaixotasun mentalak dituzten pertsonen ebaluazioan egindako lana azaldu zuen. Epaileek edo fiskalek eskatuta, haien osasun egoerari, autonomia funtzionalari, arriskugarritasunari edo patologiaren eta espetxeko bizitzaren arteko bateragarritasunari buruzko txostenak egiten ditu.

Planchatek elkarrizketa klinikoa defendatu zuen diagnostikorako funtsezko tresna gisa, eta gogorarazi zuen bere zereginen artean dagoela baloratzea ea gaixotasun mental bat izateak presoari eragozten dion betetzen duen zigorraren zentzua ulertzea.

Florencio Rosello Monsinorea, Iruñeko eta Tuterako artzapezpiku eta Karitatezko eta Gizarte Ekintzarako Apezpiku Azpibatzordearen Espetxe Pastoraltzarako Departamentuko arduraduna, eta Jose Antonio Garcia Quintana SI, Departamentuko zuzendaria, zentroan izan ziren, Mikel Aranguren Donostiako Elizbarrutiko bikario nagusiarekin batera, eta sarreran harrera egin zieten Ospitalarioak Fundazioa Euskadiko ahizpa nagusi sor Isabel Martinzek, zuzendari asistentzial Jose Luis Gironek, eta Pastoraltza, Elkartasun eta Lankidetza arduradun Egoitz Zabalak, zentroko Zuzendaritza Kontseiluko kideekin batera.

Rosello Monsinorea, mesedetako erlijiosoa, Gizarte Pastoraltza eta Giza Sustapenerako Apezpiku Batzordeko kidea da, eta Karitate eta Gizarte Ekintzarako Apezpiku Azpibatzordeko Espetxe Pastoraltzako Departamentuko arduraduna; sail hori CEEko organo bat da, estatu mailan Elizaren espetxe inguruneko jarduera guztia koordinatzen duena, arlo espiritualetan, sozialean eta juridikoan arreta eta laguntza eskainiz, Bere jarduera pastorala hasi zenetik, askatasunik gabe dauden pertsonei lotuta egon da. Kapilau izan da Castello eta Fontcalenteko (Alacant) espetxeetan, eta CEEko Espetxe Pastoraltzako Departamentuko zuzendari, zeina gaur egun Jose Antonio Garcia Quintana jesuitaren ardurapean dagoen.

Bilera labur baten ondoren, Iñaki Madariaga psikiatra eta LPUko arduradunak, Unitate honen sorrera eta ezaugarriak laburbildu zituen, eta Rosello Monsinoreak eukaristia ospatu zuen, zentroko kaperan, paziente eta langileentzat.

Ondoren, Lege Psikiatriako Unitatea dagoen ospitaleko gunera joan ziren. Unitatea 2013an sortu zen, Ahizpa Ospitalarioen, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailaren eta Gipuzkoako Probintzia Auzitegiaren lankidetzari esker. Martxan jarri zenetik, Lege Psikiatriako Unitateko instalazioek, Espainian aitzindariak une hartan, ordu arte espetxean egongo ziren 147 pertsona artatu dituzte ospitale ingurunean, izan ere, espetxean ezingo zuten behar zuten osasun laguntza espezializatua jaso.

Unitatean, CEEko ordezkariak ospitaleratutako pertsonekin elkartu ziren, eta hizketan aritu ziren, haien egoeraz interesatuta.

Rosello Monsinoreak bisitan gogorarazi zuenez, Espainian osasun mentalaren arreta “espetxean areagotzen den arazo” bat da, eta pozik agertu zen, espetxe pastoraltzan hogeita hamar urte baino gehiago lan egin ondoren, “instalazio hauek eta, batez ere, ematen den arreta, zaintza eta gizatasuna ezagutzeagatik. Hori oso argi ikusten da zenbait alderditan, esaterako, profesionalen hizkuntzan, zaintzen dituzten pertsonak “paziente” gisa aipatzen baitituzte horien erreferentzia egiten dutenean, eta ez “preso” gisa, espetxe eremuan ohi den bezala, gaixotasun mental larria duten pertsonak izan arren”. Esan zuenez, “gustatuko litzaidake gaixotasun mentala duten eta neurri judizialak dituzten pertsona guztiek horrelako zentro batean tratatzeko aukera izatea”.

Horrez gain, Jose Antonio Garcia Quintanak, Martuteneko (Donostia) espetxeko kapilauak, aitortu zuen baliabide asistentzial hori ezagutzeko interesa zuela, “gero eta beharrezkoagoa baita, Euskadiko eta Espainia osoko araubide penalean. Posible den leku guztietan erreplikatu beharko litzatekeen eredua da, osasun mentaleko arazoak dituzten gure espetxeetako biztanleek osasun arreta espezializatua behar dutelako. Unitate hau aitzindaria da Espainian, eta ezagutu eta, ahal bada, erreplikatu behar den eredu bat da”.

Ospitalarioak Fundazioa Euskadiko Egoitz Zabalak gogorarazi zuen Eliza beti egon dela kolektibo sozial kalteberengandik gertu, eta, nabarmendu zuenez, “espetxe pastoraltzak espetxeetan askatasunik gabe dauden pertsonei lagundu ohi die. Gure Lege Psikiatriako Unitatean ere laguntzen diegu unitatea osatzen duten eta etxe honetan bizi diren osasun mentaleko pazienteei”. Pastoraltza honek, esan zuenez, “konpainia eta laguntza ematen die, baita bizipen espiritualaren euskarria ere, kasu batzuetan oso modu bizian esperimentatzen dena”.

Urriak 10ean, Osasun Mentalaren Mundu Eguna da. Gaur gaixotasun mentalarekin bizi diren pertsonekin dugun konpromisoa berretsi nahi dugu, 1881ean hartu genuen konpromisoa, Ciempozuelosen (Madril) lehen erabiltzailea artatu genuenean, zeina 1898an berretsi genuen Euskal Herrian, aita Benito Mennik Santa Agedako Osasun Etxea inauguratu zuenean, gaur egun Aita Menni Ospitalea dena. Inoiz baino gehiago, pertsona horiei suspertzeko prozesuan laguntzean dago gure arretagunea, gizatasunean eta hurbiltasunean oinarritutako arreta integral batekin.

Aurten, Osasun Mentalaren Mundu Egunaren baitan, Felipe, Ana Belen, Antonio, Montse eta Manuelen benetako historiak partekatu nahi ditugu zuekin: lehen pertsonan, gainditzeko esperientzia transmitituko digute, zaintza profesionalarekin eta abegikortasunarekin errekuperazioa posible dela erakusteko.

Historia horiek, inspiratu ez ezik, gure lanaren garrantzia eta osasun mentaleko arazoekin lotutako estigma ezabatzeko lanean jarraitzeko beharra ere gogorarazten digute. Historia horiek Osasun Mentalaren Mundu Egunerako gure nazioarteko kanpaina bihurtu dira, Ahizpa Ospitalarioek mundu osoko 25 herrialdetan dituzten zentro guztietan partekatuko dena.

Ekintzak Osasun Mentalaren Munduko Eguna dela eta

Aste osoan zehar, Osasun Mentalaren Mundu Egunaren inguruan antolatutako hainbat jarduera egin dira, gure zentroetatik sustatuta.

Arrasateko Aita Menni Ospitalean, Errehabilitazio eta Dinamizazio Sozialeko Zerbitzuak ia aste osoa eman du ekintzak eginez. Astelehenean, 2024ko leloa den “Osasun mentala lanean” gaitzat hartuta, Osasunaren Mundu Erakundeak aurten argitaratu dituen kartelak jarri zituzten hainbat gunetan. Horrez gain, OMEk lan inguruneetan ongizate mentala sustatzearen garrantzian jartzen duela fokua esplikatu zen, lan baldintza osasungarriek osasun mentala babestu dezaketelako, eta, aldiz, diskriminazioak, estigmak, jazarpenak eta antzeko faktoreek arrisku esanguratsuak ekar ditzaketelako. OMEk enplegua sortzen duten erakundeei, gobernuei eta langileei osasun mentalari lehentasuna ematen dioten lan giroak sortzen laguntzeko eskatzen die.

Asteartean, “El lado bueno de las cosas” filmaren proiekzioarekin jarraitu zuten jarduerek ekitaldi-aretoan. Bradley Cooper, Jennifer Lawrence eta Robert De Niro dira filmaren protagonistak, eta osasun mentaleko arazoak oso presente daude. Ondoren, filmaren inguruko tertulia izan zen.

Ostegunean, unitate guztietako 55 pazienteak Donostiara joan ziren Why Not? Fundazioak deitutako hainbat ekintzak parte hartzeko, Bulebarreko kioskoan, 11:00etan, gaixotasun mentalari ikusgarritasuna emateko, eta ondoren piknik bat izan zen Gipuzkoako hiriburuan. Ospitalean filmak eta dokumentalak ere proiektatuko dira.

Ostiralean, Arrasateko Iturripe kiroldegian, Ahizpa Ospitalarioetako pazienteak San Juan de Dios Ospitaleko bizilagunekin lehiatu ziren bolo, petanka eta punteria jokoetan, eta arratsaldean, Aita Menni Ospitaleko ekitaldi aretoan, talentu lehiaketa eta karaoke festa egin zen, gure zentroko Unitate guztien parte hartzearekin.

San Juan de Dios Ospitalearekin batera, Aita Menni Ahizpa Ospitalarioen esparruan eslogan batzuk sortu ditugu aurten, kartel formatuan islatu direnak, osasun mentalaren inguruko estigmaren aurka gure hondar aletxoa jartzeko. Bi ospitaleetan itsatsi ditugu, baita Arrasateko publizitate paneletan ere. Posta elektronikoz eta WhatsAppez ere bidali dizkiegu langile guztiei, beren sare sozialetako behin-behineko egoeretan jar ditzaten.

Maider Agiriano, zentroko terapeuta okupazionala, edizio honen aurkezpenean izan zen asteazkenean, hilak 25. Eta gure erabiltzaileek, aurten ere, aktiboki parte hartu dute. Leire Artola Beasaingo alkateak gogoratu zuen bezala, ibilbide osasungarri hauetan parte hartzeak osasun fisikoa hobetzen du. Gainera, osasun psikologikorako onuragarria da, eta nahi ez den bakardadea arintzen laguntzen du. Aurkezpen ekitaldian, Maider Agirianok ekimen horrek osasun mentalean duen eragin positiboa nabarmendu zuen batez ere, eta gure EPSZra joaten direnek ekimenean parte hartzeko duten gogoa eta ilusioa adierazi zuen.

▶

Maider Agiriano, aurkezpenean. (Bideoa: Goierri Irrati Telebista.)

Jarduera inklusiboa

Ibilbide hauek egiten dituzten pertsonak ordu eta erdiz ibili ohi dira, erakunde antolatzaileetako langileekin eta kirol orientatzaileekin batera. Eguraldi txarra egiten badu edo nahiago badute, Antzizar kiroldegira joateko aukera ere badute, han ariketa fisikoa egiteko. Ohikoa den bezala, ariketaren intentsitatea parte hartzaile bakoitzaren baldintza fisiko eta mentaletara egokitzen da beti.

Adin eta baldintza guztietako jendeak parte har dezake ibilaldi hauetan. Ez dago izena eman beharrik, nahikoa da ostegunetan elkargunera gerturatzea; zehazki: ‘Ondo Ibili Ondo Izan’ informazio panela dagoen tokian, Gernika pasealekuko frontoiaren ondoan, goizeko 10:00etan.

Behean, ‘Ondo Ibili Ondo Izan’ ekimenaren 2024ko aurkezpeneko talde argazkia eta ikastaroaren lehen ibilaldiaren hasierako irudiak ikus ditzakegu. Zalantzarik gabe, edizio hau aurrekoak bezain pozgarria izango da.

Partidak ostiralean, hilak 20, jokatu ziren, Donostian. Arrasatetik bi talde joan ziren hara, Aita Menni Ospitalea ordezkatuz jokatzeko, batek Why Not-en kamisa grisa zuen eta besteak kamiseta arrosa. Talde osoa 46 lagunek osatzen zuten, eta animatzeko gogo handiz joan ziren. Udalaren Puio futbol/errugbi zelaian Maldatxo gure Errehabilitazio Psikosozialeko Zentroko erabiltzaile taldearekin elkartu ziren, hark ere parte hartu zuen-eta.

“Lehen eta bigarren postuetan sailkatzeko zorterik izan ez genuen arren, egun bikaina izan zen. Mundu guztia oso pozik atera zen, izan ere, giroa oso atsegina eta oso humanoa izan zen, benetan, denek elkarri asko laguntzen baitzioten, taldeen artean eta taldean bertan. Why Not Fundazioak diplomak eman zizkigun, bazkaltzera gonbidatu gintuen… Oso polita izan zen parte hartzaile guztiak nola integratu ziren ikustea. Gainera, Realeko beteranoek eman zizkiguten diplomak. Ospitalera pozik itzuli ginen, koparik gabe, baina datorren urtean kopa lortzeko gogoarekin”, kontatu digu Amaia Segovia Errehabilitazio eta Dinamizazio Sozialeko Zerbitzuko koordinatzaileak.

Why Not Fundazioa 2010ean sortu zen, eta, harrez geroztik, gaixotasun mentala duten pertsonen eta haien familien bizi kalitatea hobetzen laguntzen du, ikusgarritasuna emanez eta, esaterako, errespetuaren eta bizikidetzaren balioak sustatuz. Kirol txapelketa honek Realaren laguntza du. Hauek izan ziren ekitaldia babestera joan ziren taldeko jokalari beteranoetako batzuk: Mitxel Loinaz, Iñaki Alaba, Miguel Fuentes eta Periko Alonso.

Realeko beteranoen taldeak egiten duen programaren barruan, aldian-aldian bisitak egiten dira Reale Arena estadiora. Joan den astelehenean, Beasaingo Errehabilitazio Psikosozialeko Zentroko (EPSZ) 17 lagunek bisita horretaz gozatu zuten, Donostiako Altza auzoko DomusVi Berra zentroko lankideekin batera, horiek ere parte hartzen baitute erreminiszentzia tailerretan. “Bixio” Gorriz, “Periko” Alonso, Ibon Amutxastegi eta Mitxel Loinaz Realeko mitoek jardunaldi polita partekatu zuten taldearekin.

Maider Agiriano terapeuta okupazionalak kontatu digunez, Beasaingo EPSZko erabiltzaileak martxoaren hasieran hasi ziren oso ondo funtzionatzen ari diren tailer horietan parte hartzen. Asteazken goizetan, ia beti, Mitxel Loinaz eta “Bixio” Gorriz futbolari ohiak hurbildu ohi dira zentrora. “Tailerrak irauten duen bi orduetan ikusten da oso gustura egoten direla. Eta estadiora egindako bisitan benetan pozik egon ziren. Instalazio guztiak ikusi ahal izan genituen, aldageletatik eta trofeoetatik prentsa aretora eta harmaila eta instalazio desberdinetara. Taldearen bufanda bat oparitu ziguten, eta, nola ez, Realeko gure beteranoekin eta “Periko” Alonsorekin eta Ibon Amutxastegirekin argazkiak ateratzeko aukera izan genuen! Gero, gainera, eguna Donostian emateko aprobetxatu genuen. Esperientzia benetan positiboa izan zen, eta irribarrea ahotan itzuli ginen denok”.

Erreminiszentzia eta Futbol Tailerrak ekainera arte egingo dira, LaLigaren eta LaLiga Fundazioaren babesarekin.

Azken egunetan, gainera, tailer horietan parte hartu dute Juan Maria Zorriqueta FEAFVeko presidenteak eta Luis Miguel Arconada atezain mitikoak. Saio atsegin horien helburua da futbolaren bidez burua estimulatzea eta haurtzaroari, gaztaroari eta heldutasunari lotutako oroitzapenak berreskuratzea. Hari nagusia taldeen historia da, eta programan futboleko mitoekin egindako topaketak,, entrenamenduetara joatea eta estadioetara bisitak egitea sartzen dira.

Futbol txuriurdina eta erreminiszentzia

Ikasturtez ikasturte 12 astez luzatzen den jarduera hunkigarri honen parte bat Realaren jokoaren ingurunea ezagutzea da. Abenduaren 11n, Zuatzuko zentroan eta Arrasateko Eguneko Ospitalean kalte zerebrala eta gaixotasun mentala duten pertsona talde handi batek Reale Arena estadioa bisitatu zuen, tailerrak eman ohi dituzten bi futbolari beteranoekin eta taldeko beste sei futbolari beteranorekin batera: “Txino” Martinez, Diego Alvarez, Agustin Gajate, Juan Mari Esnaola, Ibon Amutxastegi eta Periko Alonso. Haiekin argazkiak atera, pasadizoak partekatu eta emozio uneak berpiztu ahal izan zituzten.

Talde txuri-urdinaren, Eibarren, Madrilen edo Bilboko Athleticen jarraitzaileak izan, mundu guztiak gozatu zuen ibilbidearekin, beste bisitari batzuen artean jakin-mina piztuz, zeinek miresmenez adierazten zuten gure taldean, esaterako, Realean partida gehien jokatu dituen jokalaria zegoela, ‘Bixio’.

Erabiltzaileak Aita Menniko profesionalek eta kasu askotan etxekoek lagunduta joan zirenen eta goiz ahaztezina gertatu zen, irribarrez eta umore onez betea.

Aita Menni Ahizpa Ospitalarioetatik eskerrak eman nahi dizkiegu, lehenik eta behin, beren denbora, maitasuna eta energia kutsakorra eskaintzen diguten futbolariei, giza kalitateagatik, eta baita Real Sociedad Fundazioari, Athletic Club Fundazioari, LALIGA FUNDAZIOAri eta FEAFVi ere, artatzen ditugun pertsonei hain tarte onak ematen dizkien ekimen hori posible egiteagatik.

Argazkiak: Real Sociedad.